ال‌نینو یک پدیده اقلیمی است که بر اثر گرم‌تر شدن غیرعادی سطح آب در بخش‌هایی از اقیانوس آرام استوایی شکل می‌گیرد و می‌تواند الگوهای معمول دما و بارش را در مناطق مختلف جهان تغییر دهد. اثرات این پدیده در همه مناطق یکسان نیست و با توجه به شرایط جوی و اقلیمی هر منطقه می‌تواند متفاوت باشد. در ایران نیز ال‌نینو می‌تواند با تغییر احتمال وقوع و الگوی بارش همراه باشد، اما به گفته کارشناسان، ارتباط آن با میزان بارش کشور قطعی و مستقیم نیست و نمی‌توان صرفاً بر اساس وقوع ال‌نینو، افزایش بارش یا پایان خشکسالی را پیش‌بینی کرد.
در ادامه حتما بخوانید: چهارمحال و بختیاری سردترین استان کشور شد
محمدرضا کاویان‌پور رئیس موسسه تحقیقات آب در خصوص پدیده ال‌نینو و تاثیر آن بر بار‌ش‌ها و وضعیت آبی ایران گفت: بر اساس پیش‌بینی‌های موجود، انتظار می‌رود بارش در بخش‌هایی از کشور در فصل پاییز حدود 30 تا 70 درصد بیشتر از نرمال باشد و احتمال افزایش بارش در مناطق غربی زاگرس، به‌ویژه حوضه‌های کارون و کرخه، بیشتر است؛ با این حال، افزایش بارش لزوماً به معنای افزایش متناسب منابع آب قابل استفاده نیست.
رئیس مؤسسه تحقیقات آب افزود: در صورت تحقق این شرایط، می‌توان انتظار داشت رواناب و ورودی به برخی سدهای این مناطق نیز افزایش پیدا کند، اما در شرایطی که احتمال وقوع بارش‌های شدید و کوتاه‌مدت وجود دارد، بخشی از بارش می‌تواند به‌صورت سیلاب ظاهر شود و فرصت کافی برای نفوذ و ذخیره‌سازی طبیعی یا مخزنی فراهم نشود.
وی با تأکید بر اینکه موضوع اصلی صرفاً ظرفیت مخازن نیست، گفت: مدیریت همزمان ریسک سیلاب، ذخیره آب و تولید انرژی در چنین شرایطی اهمیت ویژه‌ای دارد.
افزایش بارش لزوماً به معنای افزایش منابع آب نیست
کاویان‌پور با اشاره به وضعیت فعلی ذخایر سدهای کشور اظهار کرد: سطح فعلی ذخایر در بسیاری از مخازن پایین است و این موضوع از یک جهت می‌تواند فضای بیشتری برای کنترل بخشی از سیلاب ایجاد کند، اما از جهت دیگر نشان‌دهنده آسیب‌پذیری منابع آب کشور و ضرورت استفاده بسیار حساب‌شده از ظرفیت مخازن است.
رئیس مؤسسه تحقیقات آب تصریح کرد: بنابراین نمی‌توان صرفاً با اتکا به وقوع یک دوره پربارش، موضوع مدیریت منابع آب را حل‌شده تلقی کرد و مدیریت توأمان آب و انرژی و بهره‌برداری هوشمندانه از مخازن در چنین شرایطی اهمیت ویژه‌ای دارد.
در تحلیل ال‌نینو فقط میزان بارش مهم نیست
وی در ادامه با اشاره به اثر احتمالی ال‌نینو بر منابع آب کشور گفت: در تحلیل اثر ال‌نینو بر منابع آب کشور، صرفاً نباید به مقدار بارش توجه کرد؛ بلکه نوع، زمان، شدت و پراکنش مکانی بارش نیز اهمیت بسیار زیادی دارد.
کاویان‌پور افزود: شرایط اقلیمی امروز با گذشته یکسان نیست و افزایش دما یکی از عواملی است که می‌تواند الگوی بارش و تبدیل بارش به رواناب را تحت تأثیر قرار دهد.
وی ادامه داد: بر اساس برآوردهای فعلی، دما در دوره مورد بررسی می‌تواند حدود یک تا دو درجه سانتی‌گراد بالاتر از نرمال باشد. افزایش دما می‌تواند موجب افزایش تبخیر و همچنین افزایش تقاضای آب، به‌ویژه در بخش کشاورزی، شود.
پیش‌بینی زمستان در محدوده نرمال
رئیس مؤسسه تحقیقات آب با اشاره به پیش‌بینی وضعیت بارش در زمستان گفت: در شرایط فعلی، پیش‌بینی‌ها برای زمستان در مجموع در محدوده نرمال قرار دارند و بنابراین نباید صرفاً بر اساس افزایش بارش پاییز، انتظار یک دوره ترسالی پایدار در تمام سال داشت.
وی افزود: اگر بخشی از بارش‌های مؤثر به‌جای برف به‌صورت باران در ارتفاعات رخ دهد، ممکن است ذخیره برفی کاهش پیدا کند و در نتیجه الگوی زمانی تأمین آب نیز تغییر کند.
کاویان‌پور تأکید کرد: حتی در صورت افزایش بارش، باید توجه داشت که افزایش بارش الزاماً معادل افزایش پایدار منابع آب قابل دسترس نیست.
پیش‌بینی جریان ورودی به 30 سد مهم کشور
وی با اشاره به اقدامات مؤسسه تحقیقات آب در زمینه پیش‌بینی داده‌محور و استفاده از هوش مصنوعی اظهار کرد: مؤسسه تحقیقات آب در سال‌های اخیر فعالیت‌های قابل توجهی در زمینه پیش‌بینی داده‌محور و استفاده از روش‌های هوش مصنوعی برای پیش‌بینی جریان‌های ورودی انجام داده است.
رئیس مؤسسه تحقیقات آب گفت: در حال حاضر، پیش‌بینی جریان ورودی به 30 سد مهم کشور تا افق شش‌ماهه انجام می‌شود که می‌تواند ابزار مهمی برای برنامه‌ریزی و مدیریت منابع آب و بهره‌برداری از مخازن باشد.
پیش‌بینی بارش‌های حدی همچنان چالش‌برانگیز است
کاویان‌پور با تأکید بر تفاوت میان پیش‌بینی جریان رودخانه و پیش‌بینی دقیق مکان و زمان یک بارش حدی گفت: پیش‌بینی دقیق بارش‌های حدی از نظر مکانی و زمانی همچنان یکی از چالش‌های مهم علوم جوی است و عدم قطعیت در مقیاس‌های محلی، به‌ویژه برای بارش‌های رگباری و کوتاه‌مدت، قابل توجه است.
وی افزود: بنابراین رویکرد مناسب این است که از مدل‌های هوش مصنوعی و داده‌محور در کنار مدل‌های هواشناسی و هیدرولوژیکی استفاده شود تا بتوان احتمال وقوع، شدت و پیامدهای یک رویداد را با دقت بیشتری برآورد کرد.
رئیس مؤسسه تحقیقات آب ادامه داد: هدف، حذف کامل عدم قطعیت نیست، بلکه کاهش آن و تبدیل پیش‌بینی‌ها به اطلاعات قابل استفاده برای تصمیم‌گیری مدیران سدها و سایر مصرف‌کنندگان آب است.
کاویان‌پور گفت: تجربیات و مقایسه انجام‌شده بین سامانه‌های بارشی اتفاق‌افتاده و پیش‌بینی سامانه‌های بارشی، کارکرد قابل قبول سامانه‌های پیش‌بینی توسعه‌یافته در مؤسسه تحقیقات آب را تأیید می‌کند.
ال‌نینو «ناجی آب» ایران نیست
وی در ادامه با تأکید بر اینکه نباید ال‌نینو را «ناجی آب» یا راه‌حل کم‌آبی بلندمدت کشور در نظر گرفت، اظهار کرد: ال‌نینو یک عامل اقلیمی است که می‌تواند احتمال تغییر در الگوی بارش را افزایش دهد، اما اثر آن در همه مناطق و در تمام سال‌ها یکسان نیست و حتی در برخی سال‌های همراه با ال‌نینو نیز در ایران شرایط خشکسالی رخ داده است.
کاویان‌پور افزود: این پدیده در محدوده اقیانوس آرام استوایی و با فاصله بسیار زیاد از ایران اتفاق می‌افتد و بنابراین اثرات آن در کشور قطعی نیست و بر اساس ارزیابی‌های آماری مورد توجه قرار می‌گیرد.
منابع آب باید بر اساس سناریوهای مختلف مدیریت شود
رئیس مؤسسه تحقیقات آب با تأکید بر ضرورت برنامه‌ریزی سناریومحور گفت: برنامه‌ریزی منابع آب باید بر مبنای سناریوهای مختلف انجام شود و سناریوی بدبینانه نیز همواره در نظر گرفته شود.
وی افزود: به‌خصوص در بخش‌های شرب و کشاورزی، تصمیم‌گیری نباید صرفاً بر اساس احتمال افزایش بارش در یک فصل انجام شود.
کاویان‌پور همچنین با اشاره به نقش افزایش دما در خنثی شدن بخشی از اثر افزایش بارش گفت: اگر دما حدود یک درجه افزایش یابد، تبخیر و نیاز آبی نیز افزایش پیدا می‌کند و در نتیجه بخشی از منابع آب اضافی ممکن است صرف افزایش تقاضای آب شود.
پاییز پربارش به معنای پایان کم‌آبی نیست
وی در پایان خاطرنشان کرد: حتی اگر پاییز پربارش‌تری داشته باشیم، نمی‌توان آن را به معنای حل مشکل کم‌آبی بلندمدت کشور تلقی کرد.رویکرد صحیح، استفاده از فرصت بارش‌های مناسب برای تقویت ذخایر، همزمان با حفظ آمادگی برای سناریوهای خشک و حرکت به سمت مدیریت ریسک و برنامه‌ریزی مبتنی بر سناریو است.
منبع: تسنیم
