به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، گروه بینالملل، نشریه «فارنپالیسی» در گزارشی تفصیلی به بررسی بحران کمسابقه در بازار زعفران پرداخته و نوشته است که همزمانی تنشهای ژئوپلیتیکی در غرب آسیا و تغییرات اقلیمی، زنجیره تأمین این محصول راهبردی را با اختلال جدی مواجه کرده است.
بر اساس این گزارش، یکی از تاجران قدیمی زعفران در منطقه لعلچوک شهر سرینگر، این روزها با شرایطی بیسابقه روبهرو شده است. وی که بیش از سه دهه تأمینکننده زعفران برای خانوارها و هتلهای گردشگری این منطقه بوده، اکنون به دلیل توقف واردات زعفران ایران، با کمبود شدید این محصول مواجه شده است.
فارنپالیسی با اشاره به اینکه ایران بیش از 90 درصد زعفران جهان را تولید میکند، تأکید میکند که این کشور همواره ستون اصلی تأمین زعفران برای بازارهای جنوب آسیا بوده است. در کشمیر نیز بهدلیل کاهش تولید داخلی طی سالهای اخیر، وابستگی به واردات زعفران ایرانی افزایش یافته بود.
در همین حال، تولید داخلی زعفران در کشمیر نیز با افت شدید مواجه شده است. بهگفته کشاورزان منطقه پامپور، برداشت پاییز گذشته به حدود 20 درصد میزان معمول کاهش یافته و بسیاری از مزارع عملاً محصولی نداشتهاند. آمارهای رسمی نیز نشان میدهد تولید زعفران کشمیر در سال 2024-2025 به 19.58 تن کاهش یافته که نسبت به سال قبل از آن افت محسوسی داشته است.
اگرچه سهم کشمیر از بازار جهانی زعفران کمتر از یک درصد است، اما این محصول بهدلیل کیفیت بالا و میزان بیشتر ترکیبات رنگی (کروسین)، از جایگاه ویژهای در میان مصرفکنندگان برخوردار است.
فارنپالیسی با اشاره به نقش زعفران در فرهنگ غذایی کشمیر مینویسد که این محصول در بسیاری از غذاهای سنتی از جمله «روگان جوش»، «یخنی»، «مودور پلو» و نوشیدنی سنتی «قهوه کشمیری» (کاهوا) جایگاهی اساسی دارد و حذف آن، عملاً هویت آشپزی این منطقه را تحت تأثیر قرار میدهد.
از طرفی تولیدکنندگان زعفران اعلام کردند که بهدلیل کاهش بارندگی و افزایش دما، دوره گلدهی زعفران بهشدت کوتاه شده و میزان برداشت بهشکل بیسابقهای افت کرده است. بهگفته وی، در حالی که در گذشته روزانه تا 100 کیلوگرم گل زعفران برداشت میشد، این رقم اکنون به حدود 6 کیلوگرم رسیده است.
افزایش 20 درصدی قیمت زعفران
همزمان با کاهش عرضه، قیمت زعفران در بازار کشمیر نیز جهش یافته و به حدود 500 هزار روپیه در هر کیلوگرم رسیده است؛ رقمی که معادل حدود 35 گرم طلا برآورد میشود. همچنین قیمت خردهفروشی این محصول از ماه فوریه تاکنون حدود 20 درصد افزایش یافته است.
این گزارش در بخش دیگری به وابستگی ساختاری بازار کشمیر به زعفران ایران اشاره کرده و مینویسد که هند سالانه حدود 100 تن زعفران مصرف میکند، در حالی که تولید داخلی کشمیر حدود 20 تن است و مابقی نیاز از طریق واردات، عمدتاً از ایران، تأمین میشود.
در عین حال، برخی فعالان بازار از سوءاستفادههای گسترده در این حوزه خبر دادهاند. بهگفته «مشتاق میر» از فعالان بازار زعفران، بخش قابل توجهی از زعفران وارداتی ایران پس از فرآوری، با نام زعفران کشمیر در بازار عرضه میشد که این موضوع به تضعیف برند زعفران کشمیر منجر شده است.
فارنپالیسی همچنین به ناکارآمدی طرحهای حمایتی دولت هند اشاره کرده و مینویسد که پروژه «ماموریت ملی زعفران» که از سال 2010 برای توسعه زیرساختهای آبیاری آغاز شده، با مشکلات اجرایی گسترده مواجه بوده و بخش قابل توجهی از چاهها و تأسیسات پیشبینیشده همچنان غیرفعال است.
در نتیجه این شرایط، برخی کشاورزان به تغییر الگوی کشت روی آورده و زمینهای خود را به باغات سیب تبدیل کردهاند؛ اقدامی که نشاندهنده کاهش صرفه اقتصادی تولید زعفران در این منطقه است.
ممنوعیت صادرات زعفران ایران، عامل جهش بیشتر قیمت زعفران
در بخش پایانی گزارش، به تصمیم دولت ایران در تاریخ 3 مارس مبنی بر ممنوعیت صادرات محصولات غذایی و کشاورزی در پی تشدید درگیریها اشاره شده که عملاً مسیر تأمین زعفران برای بازار کشمیر را مسدود کرده است.
بهنوشته فارنپالیسی، این بحران نهتنها یک چالش اقتصادی، بلکه تهدیدی برای میراث فرهنگی و کشاورزی کشمیر محسوب میشود؛ بهطوریکه کارشناسان هشدار دادهاند ادامه این روند میتواند به از بین رفتن تدریجی ویژگیهای منحصربهفرد زعفران این منطقه منجر شود.
این گزارش در پایان تأکید میکند که بحران فعلی، آسیبپذیری زنجیرههای تأمین جهانی محصولات کشاورزی را در برابر تحولات ژئوپلیتیکی و تغییرات اقلیمی بهروشنی نمایان کرده است.
انتهای پیام/