امسال، با باهوش‌ترین «توپ جام جهانی» تاریخ طرف هستیم!/ سنسورهای ۵۰۰ هرتزی آدیداس چگونه مچ بازیکنان را می‌گیرند؟

تینا مزدکی_برای نسل‌ها، هواداران فوتبال به توپ مسابقه به عنوان ساده‌ترین بخش تجهیزات داخل زمین نگاه می‌کردند؛ یک شیء کروی چرمی که ساخته شده تا به آن ضربه زده شود. اما در جام جهانی ۲۰۲۶، توپ رسمی مسابقات ثابت کرده که فوتبال به یک عصر فناورانه کاملاً جدید وارد شده است. این توپ که با همکاری مشترک آدیداس و فیفا توسعه یافته، فراتر از یک طراحی ظاهری جذاب، مجهز به پیچیده‌ترین سیستم‌های حسگر حرکتی است تا به داوران در اتخاذ تصمیمات دقیق‌تر کمک کند.

نام این توپ از واژه اسپانیایی به معنای «سه موج» گرفته شده که مینیاتوری از همکاری سه کشور میزبان یعنی کانادا، مکزیک و ایالات متحده است. در ساختار بیرونی این توپ، تنها از ۴ پنل پلی‌اورتان استفاده شده که با فناوری اتصال حرارتی (بدون دوخت) به هم متصل شده‌اند تا کمترین میزان جذب آب و بالاترین بازدهی آیرودینامیکی را داشته باشند. این کمترین تعداد پنل استفاده‌شده در تاریخ توپ‌های جام جهانی است. همچنین برجستگی‌های میکروسکوپی روی پوسته‌ خارجی توپ، چسبندگی فوق‌العاده‌ای را در شرایط بارانی و رطوبت بالا برای بازیکنان فراهم می‌کند.

اما آنچه تریوندا را به یک شاهکار علمی تبدیل می‌کند، معماری داخلی آن است. بر خلاف توپ‌های جام جهانی گذشته که سنسورها با سیم‌های کششی دقیقا در مرکز هندسی توپ معلق می‌شدند، آدیداس در تریوندا یک سیستم تراشه جانبی (Side-mounted) معرفی کرده است. این تراشه رهگیر اکنون درون یک لایه اختصاصی داخل یکی از همان چهار پنل اصلی قرار دارد. مهندسان ورزش برای اینکه این تغییر مرکز ثقل باعث انحراف یا حرکت غیرپیش‌بینی‌شده توپ در هوا نشود، وزنه‌های تعادلی دقیقی را در سه پنل دیگر تعبیه کرده‌اند تا پایداری و مسیر پرواز توپ کاملاً یکنواخت باقی بماند. به دلیل وجود این کیت الکترونیکی، تمام توپ‌های تریوندا باید پیش از شروع مسابقات شارژ شوند!

قلب تپنده این فناوری، یک تراشه حسگر حرکتی ۵۰۰ هرتزی (IMU) است که با همکاری شرکت فناوری Kinexon ساخته شده است. این حسگر موقعیت و حرکت توپ را ۵۰۰ بار در ثانیه اندازه‌گیری کرده و داده‌های مربوط به سرعت، چرخش و جهت را در لحظه به سیستم کمک‌داور ویدئویی (VAR) مخابره می‌کند.

این سیستم هوش مصنوعی با دو روش کلیدی به جریان عدالت در بازی‌ها کمک می‌کند. روش اول، تشخیص فوری آفساید است؛ ترکیب داده‌های ارسال‌شده از توپ با دوربین‌های پیشرفته تعقیب‌کننده بازیکنان، لحظه دقیق (میلی‌ثانیه‌ای) ضربه زدن به توپ را مشخص می‌کند و فرآیند بررسی آفساید را سرعت می‌بخشد. روش دوم نیز شناسایی دقیق لمس توپ است، به این صورت که سنسورهای داخلی کوچک‌ترین اصطکاک یا لمس توپ توسط بازیکنان را ثبت می‌کنند. این ویژگی زمان تلف‌شده برای بررسی صحنه‌های مشکوک مانند خطای هند یا تعیین اینکه توپ آخرین بار با پای کدام بازیکن از خط زمین خارج شده را به حداقل می‌رساند.

شگفتی‌های علمی این توپ به زمین فوتبال محدود نشده است؛ ناسا اخیراً اعلام کرد فضانوردان ایستگاه فضایی بین‌المللی (ISS) در یک آزمایش کم‌نظیر، توپ تریوندا را در شرایط ریزگرانش مورد مطالعه قرار داده‌اند تا تأثیر تراشه‌های داخلی را بر تعادل، مرکز جرم و ویژگی‌های پروازی آن ارزیابی کنند. هرچند شتاب ناگهانی توپ در محیط‌های مختلف و استادیوم‌های سرپوشیده با سیستم‌های تهویه مطبوع، با انتقادهایی از سوی برخی دروازه‌بانان سابق از جمله جو هارت و پاول رابینسون مواجه شده و آن‌ها معتقدند حرکت آیرودینامیکی توپ در فواصل طولانی کمی غیرقابل‌پیش‌بینی می‌شود، اما تریوندا بدون شک مرزهای علم ورزش را جابجا کرده است.

منبع: nytimes

۲۲۷۳۲۳