به گزارش خبرگزاری مهر، روزنامه جامجم نوشت: برنامه تلویزیونی «سر سفره خدا» که در سالهای اخیر به یکی از نمادهای موفق شبکه نهال در حوزه انتقال مفاهیم تربیتی و دینی به مخاطبان کودک تبدیل شده، در فصل جدید و با رویکردی نو، مفاهیم اعتقادی، اخلاقی و اجتماعی را با زبانی کودکانه و در قالبی نمایشی روایت میکند. این برنامه که اکنون دهمین سال حضور خود در آنتن شبکه کودک را تجربه میکند، در فصل تازه تولید خود که همزمان با دهه اول ماه محرم روی آنتن میرود، تلاش کرده است روایتی متفاوت از مفاهیم عاشورایی متناسب با فضای ذهنی کودکان ارائه دهد. به همین بهانه جامجم گفتوگویی با یاسر غفاری، تهیهکننده این برنامه داشته است که در ادامه میخوانید.
تمایز نمایش بر نصیحت
یاسر غفاری، تهیهکننده برنامه سر سفره خدا، درباره روند تولید این برنامه و تغییرات ساختاری در فصل محرم به جامجم توضیح داد: این برنامه در طول ۱۰ سال گذشته همواره تلاش کرده با بهرهگیری از ابزارهای طنز و روایتهای نمایشی، داستانهایی را برای کودکان به تصویر بکشد که در عین سرگرمی، حامل مفاهیم عمیق تربیتی باشد. یکی از مهمترین نکاتی که در طراحی این برنامه مد نظر داشتیم، رعایت حال و هوای مناسبتهای مذهبی، بهویژه ماه محرم، در بخشهای طنز برنامه است. تلاش ما بر این بوده که فضای شاد و طنزآمیز برنامه، همزمان با حفظ احترام کامل به این ایام، چنان تنظیم شود که کودکان بدون هیچگونه احساس دلزدگی یا فشار روانی، با داستانها ارتباط بگیرند و از محتوای آن لذت ببرند.
غفاری در تشریح تغییرات فصل محرم سر سفره خدا اضافه کرد: در ساختار کلی برنامه تغییر بنیادین ایجاد نشده است، اما در این فصل تلاش کردیم تعداد آیتمهای میانبرنامهای را کاهش دهیم تا مخاطبان کودک با تمرکز بیشتری نمایشها و داستانهای اصلی را دنبال کنند. تجربه سالهای اخیر به ما ثابت کرده که تمرکز بر روایتهای داستانی و نمایشی، به درک بهتر مفاهیم توسط کودکان کمک شایانی میکند؛ از همین رو در نسخه جدید برنامه، سهم نمایشها در ساختار کلی تقویت شده است.
تهیهکننده سر سفره خدا به یکی از چالشهای همیشگی برنامهسازی کودک در ایام محرم اشاره کرد؛ چالشی که به تعادل میان «سوگواری» و «نشاط» مربوط میشود: بچهها محرم را فقط با عزاداری و سوگواری نمیشناسند؛ آنها در کنار غم این روزها، شادی جمعی و همدلیهای مذهبی را هم تجربه میکنند. بنابراین تلاش کردیم روایت برنامه از محرم، نزدیک به تجربه واقعی و زنده کودکان از این فضا باشد.
با توجه به تفاوتهای شرایط کشور در سالجاری نسبت به سالهای قبل، در طراحی روایت بر عناصر امید و ایستادگی تأکید ویژهای داشتیم. در روایت امسال، محرم فراتر از یک واقعه تاریخی، بهعنوان الگویی برجسته از مقاومت و ایستادگی معرفی شده است؛ الگویی که در شخصیت و رفتار امامحسین(ع) و یارانش تجلی یافته و میتواند برای کودکان الهامبخش مسیر زندگی باشد.
پیوند تاریخ عاشورا با قهرمانان معاصر
در این فصل، حضور مرشد محسن میرزاعلی نیز بهعنوان یکی از بخشهای کلیدی روایت عاشورایی در نظر گرفته شده است. غفاری دراینباره عنوان کرد: نقلهای امسال این مرشد شناختهشده، تلاش دارد روایتهای عاشورا را با داستانها و نمونههایی از قهرمانان معاصر ایران و موضوعات روز مرتبط با کودکان پیوند بزند. این تلفیق باعث شده فضای روایتها برای مخاطب کودک بسیار ملموستر شود و در نتیجه اثرگذاری پیامها افزایش یابد. ما معتقدیم وقتی کودک، واقعهای در گذشته را در کنار قهرمانان زنده و معاصر خود میبیند، پیوندی عمیقتر با مفاهیم ایثار برقرار میکند.
یکی دیگر از محورهای مهم فصل جدید سر سفره خدا، استفاده از شخصیتپردازی برای انتقال مفاهیم است. غفاری دراینباره تأکید کرد: کودکان بیش از هر چیز از طریق شخصیتها با مفاهیم ارتباط برقرار میکنند. یکی از شخصیتهای محوری نمایشها، پسربچهای ۱۲ساله به نام «احسان» است که احسان مهدی ایفای نقش آن را بر عهده دارد. شخصیت احسان نه کامل است و نه دستنیافتنی؛ او با الهام از رفتار واقعی کودکان، خطا میکند و در مسیر داستان از آن درس میگیرد این رویکرد، زمینهساز همذاتپنداری و شکلگیری الگویی قابلدسترس برای کودکان شده و آنها را در مسیر رشد همراهی میکند.
تهیهکننده برنامه در ادامه به یکی از موضوعات حساس و چالشبرانگیز این فصل، یعنی پرداختن به مفهوم جنگ و دفاع اشاره کرد و توضیح داد: در حالت عادی، روایت مستقیم جنگ برای کودکان نه مناسب است و نه ضروری، اما شرایط خاصی که در مقاطعی برای جامعه و منطقه پیشمیآید، باعث میشود آنها با پرسشها و نگرانیهای متعددی روبهرو شوند. در چنین شرایطی، نادیدهگرفتن پرسشهای کودکان میتواند به فرآیند رشد و تربیت آنها آسیب وارد کند. در فصل جدید تلاش کردهایم برخی از این پرسشها را با زبانی ساده و کودکانه پاسخ دهیم.
او افزود: در روایت برنامه تلاش شده است از بازنمایی خشونت و تلخیهای عریان جنگ پرهیز شود و درعوض مفاهیمی مانند همدلی، همبستگی و وطندوستی مورد توجه قرار گیرد. هدف نهایی ما این است که کودکان ضمن آگاهی از واقعیتهای پیرامون خود، تصویری امیدبخش، انسانی و مسئولانه از این موضوع در ذهن داشته باشند. ما میخواهیم آنها با قهرمانانی آشنا شوند که در شرایط دشوار برای دفاع از امنیت، کشور و مردم خود ایستادگی کردهاند. کودکان عموما از قهرمانان خود الگو میپذیرند و شناخت این شخصیتها، پایه و اساس شکلگیری نگرش اجتماعی و اخلاقی آنهاست. قهرمانان برنامه ما نیز از مکتبی الهام گرفتهاند که ایثار و فداکاری در آن جایگاه مقدسی دارد.
فراتر از آموزش؛ تربیت مسئولیتپذیر
در کنار این موضوعات، مفاهیم تربیتی دیگری نیز در داستانهای برنامه گنجانده شده است. غفاری دراینباره توضیح داد: محورهایی مانند تابآوری، دشمنشناسی، همدلی و حتی صرفهجویی، ازجمله موضوعاتی هستند که در نمایشهای برنامه مورد توجه قرار گرفتهاند. هدف ما این است که کودکان احساس کنند آنها نیز میتوانند به اندازه توان و سن خود در مسئولیتهای اجتماعی سهمی داشته باشند. ما نمیخواهیم کودک صرفا شنونده باشد، بلکه هدف این است که او را به کنشگر تبدیل و به مشارکت فعالانه تشویق کنیم.
به گفته تهیهکننده سر سفره خدا، برای ارزیابی میزان اثرگذاری پیامهای محتوایی برنامه، پویشی با عنوان «من مدافع وطنم» نیز در نظر گرفته شده است: در این پویش از کودکان خواستهایم بیان کنند که برای دفاع از کشورشان چه کارهایی میتوانند انجام دهند. بررسی میزان مشارکت کودکان و کیفیت پاسخهای آنان میتواند تا حدی به ما نشان دهد که پیامهای برنامه تا چه اندازه برای مخاطبان هدف ما قابلدرک و اثرگذار بوده است.
غفاری در گفتوگوی خود به انتقادهای رایج نسبت به برنامههای مذهبی کودک اشاره کرد و گفت: برخی منتقدان معتقدند برنامههای مذهبی گاهی از زبان پیچیده یا رویکردی نصیحتمحور استفاده میکنند که ممکن است برای مخاطب کودک جذاب نباشد. ما در سر سفره خدا تلاش کردیم پیامهای تربیتی را نه به شکل مستقیم و نصیحتگونه، بلکه در قالب داستان و روابط شخصیتها منتقل کنیم. یکی از امکانات مهم روایت داستانی این است که میتوانیم شخصیتهای متنوعی خلق کنیم که هرکدام تجربهها و اشتباهات خاص خود را دارند. کودکان با مشاهده این شخصیتها، مسیر یادگیری را به شکل طبیعیتری طی میکنند. اگر شخصیتهای داستانی همواره کامل و بدون نقص نشان داده شوند، کودکان نخواهند توانست خود را با آنها مقایسه کنند و این موضوع، فاصلهای عمیق میان مخاطب و پیام داستان پدید میآورد.
در داستانهای ما، شخصیتهایی هستند که گاهی دچار تردید میشوند یا رفتارهای نادرستی نشان میدهند، اما در ادامه بهتدریج به اشتباه خود پی میبرند و خودشان را اصلاح میکنند. این روند باعث میشود کودکان احساس کنند مسیر یادگیری و رشد برای آنها نیز ممکن و دستیافتنی است. غفاری تأکید کرد این اشتباهات در داستانها گاه به موقعیتهای طنزآمیز منجر میشود و همین امر کودکان را با خنده و سرگرمی بیشتری به دنبالکردن نمایشها ترغیب میکند.
این خندهها درواقع دریچهای برای جلب توجه مخاطب به پیامهای اصلی داستان است. آرزوی اصلی تیم سازندگان سر سفره خدا این است که کودکان پس از تماشای برنامه، احساس محبت و مسئولیت بیشتری نسبت به دین، میهن و جامعه خود داشته باشند. اگر برنامه بتواند این حس را در کودکان ایجاد کند که هرکدام از آنها به اندازه توان و سن خود مسئولیتی در قبال جامعه و کشورشان دارند، میتوان آن را گامی موفق در مسیر تربیت نسل آینده دانست.
