به گزارش خبرنگار مهر، نشست تخصصی «جنگ و هنر»؛ نشست تحلیلی – رسانهای درباره دگرگونی بازار هنر، نگارخانهها و اقتصاد هنر در شرایط جنگ و گذار به پساجنگ عصر چهارشنبه ۷ مرداد در گالری ترانه باران برگزار شد.
دیپلماسی هنر؛ رمز موفقیت در مواجهه با بحرانها
سیده محبوبه کاظمی دولابی مدیرمسئول نگارخانه ترانه باران در ابتدای نشست بیان کرد: در شرایطی که کشور همچنان درگیر تبعات مستقیم و غیرمستقیم جنگ و ناپایداریهای ناشی از آن است، هنر و فرهنگ به یکی از مهمترین عرصههای حفظ هویت، بازتولید معنا و بازآرایی اقتصاد خلاق بدل میگردند. جنگ، ساختارهای بازار، الگوهای سرمایهگذاری، رفتار مجموعهداران، نظام عرضه و تقاضا و جایگاه نهادهای فرهنگی را دگرگون میکند، از همینرو، اقتصاد هنر نیز ناگزیر وارد مرحلهای تازه از بازتعریف و بازسازماندهی میشود.
وی درباره فلسفه برگزاری این نشست گفت: نشست تخصصی «جنگ و هنر» در نگارخانه ترانه باران، با رویکردی توسعهمحور و هویتگرا، به بررسی تحولات بازار هنر در زمان جنگ و افقهای آن در دوره گذار به پساجنگ میپردازد و بر این نکته تأکید دارد که هنرهای اصیل و ریشهدار ایرانی – اسلامی، بهویژه خوشنویسی، علاوه بر ارزش فرهنگی و زیباییشناختی، میتوانند بهعنوان داراییهای فرهنگی – اقتصادیِ قابل اتکا، در جذب سرمایه، تقویت دیپلماسی فرهنگی و تثبیت بازار هنر نقشآفرین باشند.
کاظمی عنوان کرد: نگارخانه ترانه باران با تمرکز بر هنرهای تمدنی و هویتمحور، میکوشد نسبت میان گالریداری معاصر، حراجهای تخصصی، گردشگری هنری، میراث فرهنگی، فضاهای تاریخی و اقتصاد خلاق را در یک زنجیره ارزش منسجم بازتعریف کند، زنجیرهای که میتواند در میانه بحران، بهجای انفعال، به سمت نهادسازی، بازارسازی و تولید مزیت رقابتی حرکت کند.
وی تصریح کرد: این نشست قرار است نشان دهد هنر در شرایط جنگ و در چشمانداز پساجنگ، بخشی از زیرساخت توسعه فرهنگی و اقتصادی است؛ زیرساختی که با تقویت بخش خصوصی، کاهش فرسایش بوروکراتیک، استانداردسازی حرفهای و بازتعریف نقش رسانه و بازار، میتواند به یکی از نیروهای مؤثر در بازسازی سرمایه فرهنگی و اقتصادی کشور تبدیل شود.
مدیر گالری ترانه باران گفت: راه برونرفت از بحران، در تقویت اقتصاد فرهنگ، گسترش مشارکت بخش خصوصی، حمایت هدفمند از هنرهای هویتمحور و تبدیل سرمایه فرهنگی به مزیت رقابتی و سرمایهای پایدار برای آینده ایران است. ترانه باران آمادگی دارد با آغاز مجموعهای از نشستهای تخصصی، ایجاد شبکه همکاری میان هنرمندان، مجموعهداران و سرمایهگذاران و ارائه راهکارهای عملی برای تقویت اقتصاد فرهنگ، سهم خود را در حفظ پویایی بازار هنر و بازسازی سرمایه فرهنگی کشور ایفا کند.
بررسی نمونههای تاریخی در مواجهه با بحرانها و جنگها
یدالله کابلی هنرمند خوشنویس پیشکسوت در نشست تخصصی «جنگ و هنر»، ضمن بررسی چالشهای پیش روی جامعه هنری، بر اهمیت حفظ میراث ملی و جایگاه تمدنی ایران تاکید کرد و در ابتدای سخنان خود ضمن ابراز خرسندی از برگزاری این نشست در شرایط دشوار کنونی، بیان کرد که جامعه هنری و بهویژه موزهها، گالریها و مسئولانی که وظیفه انتقال آثار هنری به جامعه را بر عهده دارند، در وضعیتی سخت قرار گرفتهاند.
وی افزود: در حال حاضر، گالریداران و فعالان این حوزه با مشکلات متعددی روبهرو هستند؛ چرا که نه هماهنگی کافی با جامعه علاقهمند وجود دارد و نه حمایتهای لازم از سوی مسئولان صورت میگیرد، در حالی که حمایت و دلگرمی، حیاتیترین عوامل برای تداوم فعالیت هنرمندان است.
کابلی با اشاره به تلاش هنرمندان برای بقای ارزشهای هنر در گذر عمر، هنر را ژرفترین بیان انسانهای فرزانه در طول تاریخ توصیف کرد و افزود: ایرانیان در هر دورهای از تاریخ، هرگاه فرصتی یافتهاند، عالیترین و شکوهمندترین یادمانهای ذوق و هنر خود را خلق کردهاند که گواه این مدعا، موزههای معتبر جهان است که آثار درخشان ایرانی را در خود جای دادهاند.
وی در ادامه با بررسی نمونههای تاریخی در مواجهه با بحرانها، به تجربه کشور چین در جنگ جهانی دوم اشاره کرد که تمام دستاوردهای فرهنگی و هنری خود را در ۷۰۰ هزار بسته به نقاط امن منتقل کرد تا تمدن این کشور در صورت نابودی سرزمینش، همچنان باقی بماند.
این خوشنویس پیشکسوت با تاکید بر اینکه هنر یک سرمایه معنوی و میراث گرانبهاست، تصریح کرد: ایران مهد هنرهای گسترده و گنجینهای عظیم از دستاوردهای هنری، بهویژه در حوزه هنرهای اسلامی و خوشنویسی است. در هر جای دنیا که باشیم، موزههایی را میبینیم که به نام ایران و ایرانی گردآوری شدهاند و نام ما با هنرهای سنتی، ملی و هویتی عجین شده است.
کابلی، بر لزوم توجه مسئولان به این دستاوردهای ملی و تلاشهای انجمن خوشنویسان کشور برای حفظ این میراث تاکید و ابراز امیدواری کرد که با همکاری متخصصانی چون محبوبه کاظمی، چهرههای مستعد و نسل جوان در حوزه هنر خوشنویسی مورد حمایت قرار گیرند.
معرفی تمدن ایران به جهان، بدون زبان هنر میسر نیست
در ادامه، علی اشرف صندوقآبادی هنرمند خوشنویس با اشاره به پیوند ناگسستنی تمدن ایران و هنر، بر ضرورت صیانت از میراث ملی و نقش هنر به عنوان ابزاری برای صلح و دیپلماسی تاکید کرد و با اشاره به اینکه آثار هنری ایران همواره در موزهها و گالریهای سراسر جهان جایگاه ویژهای داشتهاند، عنوان کرد: برای صیانت از این داشتهها که ریشه در تمدن چند هزار ساله و هویت ملی ایرانی-اسلامی ما دارند، چه اقداماتی باید صورت گیرد؟
وی تصریح کرد که معرفی تمدن ایران به جهان، بدون زبان هنر و هنرمندان میسر نیست و افزود: اگر ما بتوانیم حافظ و مولانا را به درستی به جهان معرفی کنیم، کشورهای مختلف در برابر این عظمت تمدنی و فرهنگی استقبال خواهند کرد.
صندوقآبادی با تاکید بر نقش هنرمند در حفظ و ارائه آثار متناسب با شرایط حال و گذشته، عنوان کرد: هنرمند برای خلق اثر نیازمند انگیزه، بستر و ساختار مناسب است. بحث هنر تنها بحث اقتصادی نیست، بلکه هدف اصلی، حفظ، ترویج و تعمیق ارزشهایی است که از نیاکان به ما رسیده است.
این خوشنویس پیشکسوت، به ابعاد اجتماعی هنر اشاره کرد و گفت: در شرایط سخت و بحرانی، هنر تنها ابزاری برای ایجاد آرامش و هدایت مخاطب به سوی سلامت روان است. اگر بخواهیم تاریخ یا تمدنی ماندگار شود، باید با هنر آمیخته شود؛ حتی فرهنگ مقاومتی ایران در شرایط کنونی نیز تنها از طریق هنر و هنرمندان ماندگار خواهد شد.
سجاد یارزاده رئیس دانشگاه هنرهای ایرانی اسلامی استاد فرشچیان سخنران بعدی در این نشست بود که با تاکید بر ماهیت صلحآمیز هنر بیان کرد: جنس هنر صلح است، نه جنگ. دیپلماسی هنر، رمز موفقیت ماست. مرور تاریخ ایران از دوران ساسانی و صفویه تا امروز، نشان میدهد که حاکمان فهیم همواره حامی هنر بودهاند. داشتههای ایران از جنس عشق و توسعه پایدار است و این میراث، همواره تداومبخش هویت ملی خواهد بود.
وی همچنین، بر ضرورت تغییر رویکرد در بازار هنر و لزوم تدوین «سند مدیریت بحران برای مجموعههای هنری»، بر اهمیت کارآفرینی و تابآوری در عرصه هنر تأکید کرد.
یارزاده با یادآوری توصیههای محمود فرشیان عنوان کرد: استاد فرشچیان همواره بر «کارآفرینی در هنر» تأکید داشت تا هنرمند بتواند هنر خود را به ابزاری برای تأمین معیشت تبدیل کند و به جامعه «کار نونآور» ارائه دهد.
تأثیر عکس هوایی از تشییع شهدای میناب و اجرای علی قمصری، بیانگر تأثیر هنر بر جنگ است
مهدی خانکه استاد دانشگاه نیز در مورد نسبت هنرمند با جنگ، با اشاره به قدرت ثبت لحظات هنری در شرایط سخت، به اجرای تکنفره و نمادین علی قمصری مقابل دماوند تاکید و تصریح کرد: تصویر این اجرا در ذهنم ثبت شده و نمونهای بسیار اثرگذار از حضور هنر در طبیعت و شرایط خاص جنگی است.
وی همچنین به تأثیر عمیق هنر بصری در تغییر دیدگاههای جهانی اشاره کرد و عکس گرفته شده از بالای قبرستان کودکان شهید مینابی را یکی از تکاندهندهترین عکسهای قرن اخیر دانست.
خانکه گفت: این عکس به قدری تأثیرگذار بود که توانست فشار سیاسی بر ترامپ برای محدود کردن رسانهها ایجاد کند و نشان داد که هنر چگونه میتواند ابزاری برای تغییر در سطح کلان سیاسی باشد.
انتقاد شهرام گیل آبادی از نگاه تزئینی به هنر
سخنران بعدی، شهرام گیل آبادی با انتقاد از نگاه تزیینی به هنر، بیان کرد: اگر هنر ما فقط به شکل یک اثر زیبای خوشنویسی روی دیوار باشد، پس از چند بار تماشا تبدیل به یک عنصر تزیینی میشود و کارکرد خود را از دست میدهد. هنر امروز ما نباید صرفاً تزیینی باشد، بلکه باید بتواند سوال ایجاد کند، نقد کند و با بحرانهای جامعه درگیر شود تا بتواند پیوندی واقعی با مردم برقرار کند.
