ریحانه اسکندری: آیا هالیوود میتواند با اندکی ایمان، مخاطبان جوانتر را بیشتر جذب کند؟
نتایج یک پژوهش جدید و قابلتوجه با عنوان «آینده ایمان» که از سوی «مرکز پژوهشگران و داستانپردازان» در دانشگاه کالیفرنیا، لسآنجلس انجام شده، نشان میدهد نسل زد و نسل آلفا خواهان بازنمایی واقعگرایانه و پیچیده مذهب و معنویت در آثار سرگرمی هستند؛ بازنماییای که فراتر از کلیشهها باشد.
این مرکز در این پژوهش بیش از دو هزار نفر ۱۴ تا ۲۴ ساله را مورد بررسی قرار داده و اکثریت شرکتکنندگان اعلام کردهاند که نسبت به نحوه نمایش باورهایشان روی پرده حساس هستند.
تنها حدود ۴۰ درصد بازنمایی باورهای خود را دقیق میدانند
برخی از دادههای قابلتوجه این پژوهش عبارتاند از:
تنها حدود ۴۰ درصد از شرکتکنندگان احساس میکردند «افرادی که باورها یا جهانبینیهایی مشابه آنها دارند، در رسانهها بهدرستی بازنمایی میشوند».
۷۰ درصد از پاسخدهندگان مذهبی گفتهاند نحوه بازنمایی مذهب یا معنویت آنها در رسانهها بر چگونگی برخورد دیگران با آنها تأثیر میگذارد.
بیش از ۹۷ درصد از پاسخدهندگان مذهبی و ۸۰ درصد از پاسخدهندگان غیرمذهبی گفتهاند یک اثر رسانهای توانسته آنها را از نظر معنوی تحت تأثیر قرار دهد، الهامبخش باشد یا به آنها آرامش بدهد.
درخواستهای مخاطبان جوان از داستانپردازان نیز شامل موارد مختلفی است؛ از حضور شخصیتهای مذهبی و معنوی در آثار و همچنین حضور نمایندگان این گروهها در اتاقهایی که تصمیمهای مهم درباره تولید آثار در آنها گرفته میشود، تا نمایش جنبههای عادی و روزمره زندگی مذهبی به جای تمرکز صرف بر افراطیترین عناصر آن.
آنها همچنین خواهان نمایش تنوع درونی گروههای مذهبی و شخصیتهای معنوی پیچیده هستند؛ شخصیتهایی که صرفاً برای پر کردن جای یک نماینده مذهبی یا رعایت تنوع در داستان حضور نداشته باشند.
شرکتکنندگان در این پژوهش صراحتاً اعلام کردهاند که از نظر آنها هالیوود میتواند در ارائه تصویری چندوجهی از ایمان و معنویت عملکرد بهتری داشته باشد؛ تصویری که به دام کلیشهها نیفتد.
جوانان میخواهند درباره ایمان «کلنجار بروند»
«یلدا تی. اولز»، بنیانگذار و مدیرعامل مرکز پژوهشگران و داستانپردازان و نویسنده ارشد این پژوهش، در گفتوگو با مجله ورایتی درباره نتایج تحقیق گفت: «ما از جوانان شنیدیم که میخواهند کشمکش و کلنجار با ایمان را ببینند. آنها در سنی هستند که خانه را ترک میکنند و دیگر آن ساختاری را که بزرگسالان به آنها میگفتند “به کلیسا برو، این کار را بکن، آن کار را بکن” ندارند. آنها در کنار آدمهای مختلف قرار میگیرند و بسیاری از آنها درباره ایمان خود سؤال میکنند و تلاش دارند این کار را به شکلی امن انجام دهند.»
او افزود: «اما یکی از چیزهایی که آنها از آن شکایت داشتند این بود که در گروههای مذهبیشان در فضای مجازی، مذهب نمایشی و نظارت و کنترل زیادی وجود دارد. آنها میخواهند بتوانند گفتوگوهای صادقانه داشته باشند.»
اولز، نویسنده ارشد این مطالعه، استاد بخش روانشناسی دانشگاه کالیفرنیا، لسآنجلس است و پیش از این نزدیک به دو دهه به عنوان مدیر ارشد در استودیوهایی مانند مترو گلدوین مایر و سونی فعالیت کرده است.
همین پیشینه باعث شده او اطمینان داشته باشد که پرداختن به داستانهایی با محوریت معنویت میتواند به صنعت سرگرمی کمک کند تا ارتباط بهتری با مخاطبان جوان برقرار کند. با توجه به استقبال از رویداد «آینده ایمان» که پنجم اوت از سوی این مرکز برگزار شد و نتایج پژوهش در آن ارائه شد، به نظر میرسد هالیوود نیز در حال گوش دادن به این پیام است.
فرصت تازه برای هالیوود
اولز درباره تولید محتوایی با محوریت معنویت میگوید: «این یک فرصت بزرگ است.»
او ادامه داد: «در رویداد ما مدیرانی از نتفلیکس، آمازون، انبیسی و لاینزگیت حضور داشتند. درباره همین موضوع صحبت میکردیم. همه آنها در حال بررسی این حوزه هستند. لاینزگیت چند فیلم در این زمینه دارد. آنها میبینند که فیلمهای کاملاً مذهبی با همان مخاطب بسیار مشخص، پول زیادی به دست میآورند؛ اما من فکر میکنم این فرصت وجود دارد که این موضوع در بخشهای مختلف ادغام شود، نه اینکه فقط به بخش تولید آثار مذهبی محدود بماند.»
اولز میگوید شرکتکنندگان در پژوهش، مجموعهای از فیلمها و سریالها را به عنوان نمونههای مثبت از آثاری که به دنبال تماشای آنها هستند، معرفی کردهاند.
از جمله فیلمهای مورد اشاره آنها میتوان به «بیدار شو، مرده: یک معمای چاقوکشی»، «روی ماه» و «مثل بکهام کات بزن» اشاره کرد.
در میان سریالها نیز «مو»، «جای خوب»، «خانم مارول» و «آواتار: آخرین بادافزار» مورد توجه شرکتکنندگان قرار گرفتهاند.
روایت مذهبی لزوماً نباید تقدیسگرایانه باشد
با این حال، برای اینکه یک اثر تأثیرگذار تلقی شود، الزاماً لازم نیست عناصر مذهبی را با رویکردی تقدیسگرایانه به تصویر بکشد.
اولز سریال «غیرارتدوکس» محصول نتفلیکس را نمونهای برجسته از این رویکرد میداند؛ سریالی درباره زنی که جامعه یهودیان ارتدوکس خود را ترک میکند تا زندگی تازهای را آغاز کند.
او میگوید: «یادم میآید وقتی “غیرارتدوکس” منتشر شد، واکنش منفی شدیدی از سوی جامعه ارتدوکس شکل گرفت. اما شرط میبندم که جوانترها هنگام تلاش برای فهمیدن اینکه چه کسی هستند، واقعاً عمیقاً به این پرسشها فکر میکنند.»
همین نگاه در سخنرانی اصلی رویداد «آینده ایمان» نیز مطرح شد؛ رویدادی که «داستین لنس بلک»، فیلمنامهنویس برنده جایزه اسکار برای فیلم «میلک»، سخنران اصلی آن بود.
او درباره اقتباس از «زیر پرچم بهشت»، روایت یک جنایت واقعی درباره قتلی در جامعه مورمونهای بنیادگرا، و تأثیری که این داستان به دلیل ایمان شخصی او بر وی گذاشته است، صحبت کرد.
اولز درباره او توضیح میدهد: «او قبلاً مورمون بود و فردی کوییر بود. بنابراین احساس گمشدگی میکرد. ایمانش را ترک کرد، اما دوره بسیار طولانیای را صرف زیر سؤال بردن آن کرد. او هنوز هم فردی بسیار معنوی است. میگفت دوباره به انجیل بازگشت و آن را خواند و احساس کرد: “وای، چیزهایی در اینجا هست که میتوانم با آنها ارتباط برقرار کنم”، اما این چیزها در ساختار مذهبی ایمان مورمونی بازتاب پیدا نکرده بود.»
او ادامه میدهد: «بنابراین فکر میکنم با چنین رویکردی برخی افراد را از خود دور خواهید کرد، اما در مقابل، جوانان زیادی را پیدا میکنید که قدردان آن هستند. فکر میکنم جوانان امروز، چون اطلاعات بسیار زیادی در اختیار دارند، میخواهند همهچیز واقعاً واقعی باشد. آنها نمیخواهند زندگیهای براق و بینقص یا داستانهای جعلی و ریاکارانهای را ببینند که پیچیدگی و آشفتگی زندگی واقعی را منعکس نمیکنند.»
افزایش آثار سینمایی درباره کشمکش با ایمان
در سالهای اخیر، چندین کارگردان مطرح نیز به سراغ پروژههایی رفتهاند که بحث درباره ایمان را در مرکز توجه قرار میدهند.
«لی دنیلز» در سال ۲۰۲۴ در گفتوگو با مجله ورایتی درباره فیلم «رهایی» که ترکیبی از داستان جنگیری و درام خانوادگی است، گفته بود که این اثر عمیقاً از باورهای مذهبی الهام گرفته است.
او در آن گفتوگو اظهار کرده بود: «این خانواده ناکارآمد به یک قدرت برتر دست پیدا میکند و در زمانهای که در آن هستیم، فکر میکنم این همان چیزی است که باید پیدا کنیم؛ فرقی نمیکند بودا باشد، الله باشد، عیسی باشد یا خودتان. چطور میتوانید بیشتر خودتان را دوست داشته باشید؟ چون فردا تضمینشده نیست و نمیدانیم اینجا چه اتفاقی در حال رخ دادن است و فضا تاریک است.»
دنیلز افزوده بود: «فکر میکنم این فیلم تلاش میکند شما را به سمت قدرت برترتان بترساند. نمیدانم موفق شدم یا نه، اما چیزی که تلاش میکردم انجام دهم همین بود.»
در سالهای اخیر همچنین چندین فیلم مطرح، مسئله کشمکش با پرسشهای مربوط به ایمان را در مرکز توجه قرار دادهاند؛ از «مجمع سری» و «بدعتگذار» در سال ۲۰۲۴ گرفته تا «بیدار شو، مرده» و «وصیتنامه آن لی» در سال گذشته.
به نظر میرسد این روند متوقف نخواهد شد؛ چرا که ظاهراً فیلم بعدی «گرتا گرویگ»، اقتباسی از «نارنیا: خواهرزاده جادوگر»، نیز از پرداختن به مضامین مسیحی آثار «سی. اس. لوئیس» فاصله نخواهد گرفت.
این آثار حتی شامل پروژههایی که کاملاً بر ایمان و مذهب متمرکز هستند نیز نمیشوند؛ از جمله سریال «برگزیدگان» و فیلمهایی مانند «فقط میتوانم تصور کنم ۲».
جوانان میخواهند هالیوود به آنها گوش دهد
در نهایت، اولز میگوید خوشحال است که میتواند توجهها را به تمایل جوانان برای تعامل با آثاری جلب کند که معنویت را جدی میگیرند.
او میگوید: «مردم واقعاً، واقعاً علاقهمندند که هالیوود به حرف آنها گوش دهد. تا جایی که من میدانم، هیچکس در هیچ استودیویی مسئول این نیست که مطمئن شود این موضوع بهدرستی انجام میشود.»
او ادامه میدهد: «افرادی هستند که مسئول تیمهای خلاقیاند که محتوای مذهبی تولید میکنند، اما آنها به خالق اثر و احتمالاً مدیر اجرایی متکی هستند تا درباره این موضوع تحقیق کنند. وقتی من مدیر اجرایی بودم، هیچکس درباره هیچکدام از این موضوعات با من صحبت نمیکرد. بنابراین تا مدتها بعد از اینکه این کسبوکار را ترک کردم، اصلاً چیزی درباره آن نمیدانستم.»
منبع: ورایتی
۵۹۲۴۴
