خبرگزاری مهر، گروه سیاست – نفیسه عبدالهی: همزمان با کاهش نسبی تنشها در منطقه تنگه هرمز طی روزهای اخیر، گمانهزنیهای مختلفی درباره چرایی این تحول و چشمانداز تحولات پیشرو مطرح شده است. هرچند کاهش درگیریها در نگاه نخست میتواند نشانهای از حرکت به سمت آرامش تلقی شود، اما برخی کارشناسان معتقدند هنوز نمیتوان از آتشبس یا پایان بحران سخن گفت.
آنچه بیش از هر چیز در این مقطع جلب توجه میکند، همزمانی کاهش اقدامات نظامی با فعال شدن مجدد کانالهای ارتباطی از طریق عمان است. حضور هیأتهای فنی عمان در ایران و تمرکز مذاکرات بر موضوع عبور و مرور شناورها در تنگه هرمز، این احتمال را تقویت کرده که طرفهای درگیر در حال آزمودن ظرفیت دیپلماسی برای مدیریت بحران هستند؛ نه حل و فصل آن.
دراینباره سیدرضا صدرالحسینی، کارشناس مسائل بینالملل، در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به توقف درگیریها در روزهای پنجشنبه و جمعه هفته گذشته، این تحول را بیش از آنکه نشانه تغییر راهبرد طرفهای درگیر بداند، یک وقفه تاکتیکی ارزیابی میکند.
به گفته وی، در شرایطی که طی دو هفته گذشته دامنه اقدامات نظامی آمریکا روندی افزایشی داشت، توقف موقت این اقدامات، همزمان با حضور هیأتهای فنی عمان در ایران برای بررسی موضوع عبور و مرور شناورها از تنگه هرمز، قابل تحلیل است.
از نگاه این کارشناس، این همزمانی میتواند نشاندهنده تلاش برای ایجاد فضای مناسب جهت پیشبرد رایزنیهای دیپلماتیک باشد، هرچند هنوز نمیتوان آن را نشانهای از حل اختلافات دانست.
نقش عمان در مدیریت بحران
در سالهای گذشته، عمان بارها نقش میانجی میان ایران و آمریکا را ایفا کرده و در بسیاری از مقاطع حساس، کانال ارتباطی میان دو طرف بوده است. اکنون نیز حضور تیم فنی عمان در ایران تلاشی برای جلوگیری از گسترش بحران در یکی از حساسترین آبراههای جهان به شمار میرود.
صدرالحسینی نیز معتقد است آمریکا با این تصور که امکان بازگشت دوباره مذاکرات فراهم شود، از شدت اقدامات نظامی خود کاسته است؛ اما این برداشت لزوماً به معنای تغییر رویکرد تهران نیست.
آتشبس؛ واژهای که هنوز زود است
این کارشناس مسائل بین الملل همچنین با اشاره به وضعیت تنگه هرمز میگوید این آبراه همچنان از سوی ایران بسته است و در شرایط فعلی تنها کشتیهای متعلق به جمهوری اسلامی ایران امکان عبور و مرور دارند.
در این میان، تنگه هرمز همچنان مهمترین متغیر معادلات منطقهای باقی مانده است؛ آبراهی که هر تحول در آن، نهتنها امنیت خلیج فارس، بلکه بازار جهانی انرژی و تجارت دریایی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. به همین دلیل، رایزنیهای جاری پیرامون نحوه عبور و مرور شناورها، صرفاً یک موضوع فنی نیست، بلکه بخشی از تلاش برای جلوگیری از ورود بحران به مرحلهای پرهزینهتر محسوب میشود.
بر همین اساس، فضای کنونی را نمیتوان آتشبس نامید. آنچه در حال وقوع است، بیشتر شبیه دورهای از کاهش کنترلشده تنشهاست که در آن، دیپلماسی فرصت یافته در کنار بازدارندگی ایفای نقش کند. موفقیت یا شکست این مرحله، به رفتار بازیگران اصلی و نتیجه مذاکراتی بستگی دارد که هنوز در جریان است.
آینده بحران؛ میان دیپلماسی و بازدارندگی
مجموعه تحولات اخیر نشان میدهد اگرچه کانالهای دیپلماتیک همچنان فعال هستند و میانجیگری عمان ادامه دارد، اما اختلافات بنیادین میان طرفهای درگیر همچنان پابرجاست. از این منظر، کاهش موقت تنشها را نمیتوان به معنای پایان بحران تعبیر کرد، بلکه میتوان آن را فرصتی برای آزمودن ظرفیت دیپلماسی در کنار حفظ ملاحظات امنیتی دانست.
بر همین اساس، به نظر میرسد آینده تحولات منطقه بیش از هر چیز به نتیجه رایزنیهای جاری، نحوه رفتار طرفهای درگیر و میزان موفقیت میانجیگری عمان در جلوگیری از بازگشت چرخه تنش وابسته خواهد بود.
