خبرکزاری مهر، گروه استانها: حمیدرضا عبدالمنافی _ ائمه جمعه استان البرز در خطبههای این هفته با تأکید بر ضرورت حفظ انسجام ملی، نسبت به شکلگیری دوقطبیهای کاذب، اختلافافکنی و نفوذ جریانهای اثرگذار بر محاسبات جامعه هشدار دادند و وحدت را یکی از مهمترین مؤلفههای عبور از شرایط حساس کشور دانستند.
استان البرز در خطبههای این هفته شاهد طرح محور مشترکی بود که از کرج و فردیس تا محمدشهر و ماهدشت، ساوجبلاغ، نظرآباد و کمالشهر تکرار شد؛ «انسجام ملی» و ضرورت مراقبت از جامعه در برابر دوقطبیسازیهایی که میتواند سرمایه اجتماعی و وحدت عمومی را تحت تأثیر قرار دهد.
ائمه جمعه شهرهای مختلف البرز با وجود تفاوت در موضوعات مورد اشاره، بخش قابل توجهی از سخنان خود را به شرایط کشور، جنگ و پیامدهای آن، نقش مردم، ضرورت هوشیاری در برابر جنگ روانی و شناختی و پرهیز از ایجاد شکاف در جامعه اختصاص دادند.
وجه مشترک این خطبهها آن بود که اختلاف نظر سیاسی نباید به شکاف اجتماعی تبدیل شود و در شرایطی که کشور با تهدیدهای مختلف روبهرو است، حفظ وحدت و انسجام اجتماعی باید به عنوان یک اصل مورد توجه قرار گیرد.
آنچه در خطبههای این هفته ائمه جمعه البرز بیش از هر چیز به چشم میآید، هشدار درباره تبدیل اختلاف نظرهای سیاسی و اجتماعی به شکافهایی است که میتواند انسجام ملی را تحت تأثیر قرار دهد؛ موضوعی که از کرج و فردیس تا ماهدشت، ساوجبلاغ، نظرآباد و کمالشهر با ادبیات مختلف تکرار شد.
آیتالله سیدمحمدمهدی حسینی همدانی، نماینده ولیفقیه در استان البرز و امام جمعه کرج، با تأکید بر ضرورت حفظ وحدت، نسبت به شکلگیری «دوقطبیهای کاذب» هشدار داد و تأکید کرد که برخی دوگانهسازیها جامعه را از مسائل اصلی دور کرده و زمینه تهمت، توهین و اختلاف را فراهم میکند.
در فردیس نیز حجتالاسلام والمسلمین قادر محمدی همین مسئله را از زاویه جنگ ترکیبی مورد توجه قرار داد و گفت: «شرایط کشور خطیر است، نه خطرناک» و در چنین شرایطی هر فرد باید خود را در سرنوشت ملی سهیم بداند و نسبت به مسئولیت اجتماعی خود احساس وظیفه کند.
در مجموع این سخنان، اختلاف نظر به خودی خود مسئله نیست؛ نقطه نگرانی جایی است که اختلاف درباره روشها به صفبندی اجتماعی و حذف طرف مقابل منجر شود.
دوگانههایی که جامعه را مقابل یکدیگر قرار میدهند
بخشی از خطبههای نمازجمعه استان البرز مستقیماً به دوگانههایی اختصاص داشت که در فضای سیاسی و رسانهای کشور شکل میگیرد؛ دوگانههایی مانند «جنگ و صلح»، «مذاکره و مقاومت»، «وحدت و افراطیگری» یا «سازش و جنگطلبی».
حجتالاسلام والمسلمین روحالله مختاری، امام جمعه ساوجبلاغ، با انتقاد از تلاش برای ایجاد شکاف اجتماعی با طرح دوگانه «صلح و جنگ» تأکید کرد که در شرایط حساس کشور نباید اختلاف نظرها به ابزاری برای تضعیف وحدت تبدیل شود.
حجتالاسلام محمود نورپور، امام جمعه کمالشهر نیز با تأکید بر ضرورت وحدت در شرایط جنگی، نسبت به جریانهایی که با طرح مباحثی مانند «صلح شرافتمندانه»، «پایان آبرومندانه جنگ» یا برگزاری نظرسنجی درباره جنگ و صلح به ایجاد تردید در جامعه میپردازند، انتقاد کرد.
وجه مشترک این سخنان آن است که جامعه نباید در یک انتخاب مصنوعی میان «مقاومت» و «صلح» قرار داده شود؛ چراکه دفاع از منافع و امنیت کشور الزاماً در برابر صلح قرار ندارد و اختلاف درباره شیوههای رسیدن به منافع ملی نیز نباید به دشمنی داخلی تبدیل شود.
نفوذ؛ وقتی جنگ وارد محاسبات میشود
دوقطبیسازی در خطبههای البرز تنها یک مسئله سیاسی تلقی نشد و در کنار مفاهیمی مانند نفوذ، جنگ شناختی و تغییر محاسبات قرار گرفت.
حجتالاسلام قادر محمدی با اشاره به جنگ ترکیبی، نفوذ را یکی از ابزارهای مهم دشمن دانست و گفت که دشمن میتواند با ایجاد اختلاف، بیاعتمادی و تغییر محاسبات، بدون ورود مستقیم به میدان نظامی نیز بر فضای داخلی کشور اثر بگذارد.
حجتالاسلام رادمرد، امام جمعه ماهدشت نیز با تأکید بر اینکه میدان نبرد به عرصه ذهنها منتقل شده است، «نفوذ» را یکی از خاکریزهای جدید جنگ ترکیبی دانست و هشدار داد که دشمن از طریق تغییر محاسبات مسئولان و تضعیف اراده ملی به دنبال پیشبرد اهداف خود است.
در این چارچوب، دوقطبیسازی دیگر صرفاً یک اختلاف میان جریانهای سیاسی نیست؛ بلکه میتواند به بخشی از جنگ روانی و شناختی تبدیل شود؛ جنگی که هدف آن کاهش اعتماد، افزایش تردید و فرسایش سرمایه اجتماعی است.
انسجام ملی از رفتارهای اجتماعی آغاز میشود
موضوع انسجام ملی در خطبههای البرز فقط به سیاست و امنیت محدود نماند.
حجتالاسلام سیدحسن حسینی، امام جمعه نظرآباد، با تمرکز بر مسئله غیبت، بدگمانی، عیبجویی و تخریب شخصیت افراد، بر ضرورت حفظ حرمت مؤمنان و جلوگیری از انتشار شایعات تأکید کرد.
وی هشدار داد که غیبت و تخریب شخصیت افراد تنها یک آسیب اخلاقی فردی نیست، بلکه میتواند اعتماد اجتماعی را نیز کاهش دهد.
این نگاه، حلقه دیگری از همان زنجیره انسجام اجتماعی است؛ زیرا جامعهای که در آن اعتماد میان شهروندان تضعیف شود، در برابر بحرانها نیز آسیبپذیرتر خواهد بود.
از همین زاویه، پرهیز از شایعه، حفظ آبروی افراد و خودداری از برچسبزنی را میتوان بخشی از همان مطالبهای دانست که ائمه جمعه درباره پرهیز از دوقطبیسازی سیاسی مطرح کردند.
روایت جنگ نباید به ابزار دوقطبیسازی تبدیل شود
حجتالاسلام والمسلمین سیدمحمدتقی غضنفری، امام جمعه محمدشهر، نیز با تأکید بر ضرورت پرهیز از وارونهنمایی واقعیتهای جنگ، نسبت به روایتهایی که جای مهاجم و مدافع را تغییر میدهند هشدار داد. وی تأکید کرد که ایران آغازگر جنگ نبوده و در برابر حملات دشمن در موضع دفاع از مردم و کشور قرار گرفته است؛ بنابراین اختلافنظرهای سیاسی درباره نحوه مواجهه با جنگ نباید به بازتولید روایتهایی منجر شود که جامعه را دچار تردید و دوگانگی میکند.
امام جمعه محمد شهر همچنین با اشاره به روند مذاکرات و تحولات پیش از درگیری، تأکید کرد که ایران از مسیر دیپلماسی استقبال کرده اما طرف مقابل با ترک میز مذاکره و اقدام نظامی، مسیر تقابل را انتخاب کرده است. از این منظر، دفاع از کشور و حفظ استقلال ملی نباید به موضوعی برای صفبندی داخلی تبدیل شود؛ بلکه در شرایط تهدید، حفظ انسجام اجتماعی و جلوگیری از وارونهسازی واقعیتها میتواند مانع از آن شود که اختلافهای سیاسی به شکاف ملی تبدیل شود.
رسانه در میانه جنگ روایتها
بخش دیگری از این خطبهها به نقش رسانهها اختصاص داشت؛ موضوعی که در شرایط جنگی و پس از آن اهمیت بیشتری پیدا میکند.
حجتالاسلام نورپور با تأکید بر نقش رسانه ملی در شرایط جنگی، از آن به عنوان یکی از ارکان دفاع رسانهای کشور یاد کرد و نسبت به تضعیف این ظرفیت در شرایط حساس هشدار داد.
این نگاه در کنار هشدارهای مطرحشده درباره جنگ شناختی قرار میگیرد؛ جایی که رسانه نه فقط انتقالدهنده خبر، بلکه یکی از عوامل اثرگذار بر برداشت جامعه از شرایط کشور است.
از سوی دیگر، مسئولیت رسانه به معنای حذف نقد نیست. نقد مسئولانه میتواند به اصلاح تصمیمها و افزایش کارآمدی کمک کند، اما وقتی نقد به تخریب کلیت، ایجاد ناامیدی یا تحریک شکافهای اجتماعی تبدیل شود، میتواند پیامدهایی فراتر از یک اختلاف رسانهای داشته باشد.
اختلاف سیاسی نباید به دشمنی اجتماعی برسد
یکی از نکات قابل توجه در مجموع خطبهها، تأکید بر مرزبندی میان «اختلاف نظر» و «دوقطبیسازی» بود.
اختلاف دیدگاه در یک جامعه طبیعی است. جریانهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی میتوانند درباره شیوه اداره کشور دیدگاههای متفاوت داشته باشند؛ اما هنگامی که طرف مقابل بهجای رقیب، دشمن معرفی شود، مسیر گفتوگو بسته شده و جامعه وارد مرحلهای متفاوت میشود.
آیت الله حسینی همدانی درباره پیامدهای چنین فضایی هشدار داد و تأکید کرد که دوقطبیهای کاذب میتوانند بازار تهمت و توهین را داغ کنند و انسجام جامعه را تحت تأثیر قرار دهند.
حجتالاسلام محمدی نیز با تأکید بر اینکه شرایط کشور «خطیر» است، بر ضرورت احساس مسئولیت عمومی تأکید کرد؛ یعنی به جای آنکه هر اختلافی به صفبندی تبدیل شود، جامعه باید ظرفیت گفتوگو و تحمل دیدگاه متفاوت را حفظ کند.
فرهنگ لایهای دیگر از انسجام
موضوع فرهنگ و سبک زندگی نیز در امتداد همین نگرانی قرار گرفت. نورپور با هشدار درباره نفوذ فرهنگی و تغییر سبک زندگی، از ضرورت توجه بیشتر دستگاههای فرهنگی و اجتماعی سخن گفت.
از نگاه مطرحشده در این خطبهها، انسجام فقط زمانی شکل نمیگیرد که مردم در برابر یک تهدید خارجی کنار یکدیگر قرار بگیرند؛ بلکه هویت فرهنگی، خانواده، اخلاق اجتماعی و احساس تعلق نیز در ساختن جامعه منسجم نقش دارند.
به همین دلیل، مسائل فرهنگی در خطبههای این هفته در کنار موضوعاتی مانند جنگ شناختی و نفوذ مطرح شد؛ موضوعاتی که همگی به یک مسئله مشترک میرسند: حفظ هویت و سرمایه اجتماعی جامعه.
مردم ضلع اصلی انسجام ملی
در نهایت، نقطه اتصال سخنان ائمه جمعه البرز «مردم» بودند؛ مردمی که از یک سو مخاطب جنگ روانی و دوقطبیسازی معرفی شدند و از سوی دیگر مهمترین پشتوانه عبور کشور از بحرانها دانسته شدند.
حجتالاسلام مجید صفدری، امام جمعه مهستان نیز با تأکید بر ضرورت حفظ وحدت در شرایط حساس کشور، نسبت به شکلگیری دوگانههایی که جامعه را در برابر یکدیگر قرار میدهد هشدار داد. وی تأکید کرد که دفاع از کشور و ایستادگی در برابر تهدیدها نباید با جنگطلبی یکی دانسته شود و جامعه نباید تحت تأثیر روایتهایی قرار گیرد که میان امنیت، مقاومت و صلح تقابل مصنوعی ایجاد میکنند.
وی با اشاره به ضرورت توجه به مسائل اجتماعی و اقتصادی نیز بر این نکته تأکید کرد که تصمیمات مسئولان باید با در نظر گرفتن پیامدهای آن بر زندگی مردم و اعتماد عمومی اتخاذ شود. از این منظر، انسجام ملی صرفاً در عرصه سیاسی و امنیتی شکل نمیگیرد و مدیریت صحیح مشکلات اقتصادی و اجتماعی نیز بخشی از مسیر حفظ اعتماد مردم است؛ چراکه تشدید فشارها و بیتوجهی به مطالبات جامعه میتواند زمینه شکلگیری نارضایتی و دوقطبیهای اجتماعی را فراهم کند.
حجتالاسلام مختاری بر ضرورت حفظ وحدت جامعه تأکید کرد و محمدی نیز مسئولیتپذیری اجتماعی مردم را مورد توجه قرار داد. حسینی همدانی نیز انسجام اجتماعی را در برابر دوقطبیهای کاذب، یک ضرورت اساسی دانست.
برآیند این سخنان نشان میدهد که از نگاه ائمه جمعه البرز، تهدید علیه انسجام ملی الزاماً با یک حادثه بزرگ آغاز نمیشود؛ گاهی از یک شایعه، یک برچسب، یک اختلاف سیاسی یا یک دوگانه رسانهای آغاز میشود و اگر مدیریت نشود، به بیاعتمادی و شکاف اجتماعی میرسد.
به همین دلیل، پیام مشترک خطبههای این هفته را میتوان در یک گزاره خلاصه کرد: اختلاف نظر میتواند طبیعی باشد، اما تبدیل اختلاف به دوقطبی و دوقطبی به شکاف اجتماعی، انسجام ملی را هدف میگیرد.
ائمه جمعه البرز در مجموع خواستار جامعهای شدند که ضمن حفظ تفاوت دیدگاهها، منافع مشترک و مصالح ملی را فراموش نکند؛ جامعهای که نقد میکند اما تخریب نمیکند، اختلاف نظر دارد اما یکدیگر را حذف نمیکند و در برابر فشار و تهدید خارجی، اجازه نمیدهد اختلافهای داخلی به نقطه ضعف آن تبدیل شود.
