به گزارش خبرگزاری مهر، در نگاه جمهوری اسلامی ایران، پیروزی در جنگ فقط به این معنا نیست که کدام طرف سلاح بیشتری دارد یا ارتش قدرتمندتری در اختیار گرفته است. مسئله اصلی این است که کدام طرف می‌تواند اراده خود را بر دیگری تحمیل کند و طرف مقابل را از رسیدن به اهدافش بازدارد. از همین زاویه است که تهران، ایستادگی در برابر آمریکا و اسرائیل، پاسخ به حملات و بالا بردن هزینه ادامه جنگ برای دشمن را بخشی از مسیر پیروزی می‌داند.
آمریکا و اسرائیل با تکیه بر برتری نظامی و فناوری خود وارد رویارویی با ایران شدند، اما برخورداری از سلاح‌های پیشرفته به‌تنهایی نمی‌تواند نتیجه یک جنگ را مشخص کند. قدرت واقعی زمانی معنا پیدا می‌کند که بتوان از آن برای رسیدن به اهداف سیاسی استفاده کرد. اگر یک قدرت نظامی با وجود حملات گسترده نتواند طرف مقابل را وادار به عقب‌نشینی کند، نمی‌تواند صرفاً با استناد به توان تسلیحاتی خود مدعی پیروزی شود.
از این منظر، راهبرد ایران بر یک اصل استوار است: دشمن باید به این نتیجه برسد که ادامه جنگ، هزینه‌ای بیشتر از دستاوردهای احتمالی آن دارد.
برتری نظامی آمریکا، تضمین‌کننده پیروزی نیست
آمریکا سال‌هاست که از برتری نظامی خود به‌عنوان ابزاری برای اعمال فشار بر کشورهای مستقل استفاده می‌کند. با این حال، تجربه جنگ‌های گذشته نشان داده است که قدرت هوایی، تجهیزات پیشرفته و بودجه‌های نظامی هنگفت، همیشه به پیروزی سیاسی منجر نمی‌شوند.
در برابر ایران نیز مسئله فقط میزان خسارتی نیست که حملات آمریکا و اسرائیل وارد می‌کنند؛ پرسش مهم‌تر این است که آیا این حملات می‌توانند ایران را به پذیرش خواسته‌های واشنگتن وادار کنند یا نه.
جمهوری اسلامی ایران در طول دهه‌های گذشته با تحریم، تهدید نظامی و فشار سیاسی روبه‌رو بوده است. از نگاه تهران، همین تجربه نشان می‌دهد که فشار خارجی لزوماً به تسلیم منجر نمی‌شود. دشمن ممکن است امکاناتی را هدف قرار دهد یا هزینه‌هایی به کشور تحمیل کند، اما تا زمانی که نتواند اراده سیاسی ایران را تغییر دهد، به هدف اصلی خود نرسیده است.
به همین دلیل، در محاسبات ایران، ایستادگی در برابر فشار و حفظ توان پاسخ‌گویی اهمیت زیادی دارد. تهران می‌خواهد نشان دهد که حمله به ایران، برخلاف تصور طراحان آن، راهی کم‌هزینه برای وادار کردن کشور به عقب‌نشینی نیست.
ایران چگونه هزینه جنگ را برای آمریکا بالا می‌برد؟
یکی از پایه‌های مهم راهبرد ایران، این است که میدان نبرد را به عرصه‌ای پرهزینه و غیرقابل پیش‌بینی برای دشمن تبدیل کند. آمریکا ممکن است در زمینه برخی تجهیزات و امکانات نظامی برتری داشته باشد، اما حفظ این برتری در میدان و استفاده از آن برای رسیدن به اهداف سیاسی، مسئله دیگری است.
توان موشکی ایران، استفاده از پهپادها و امکان پاسخ‌گویی به حملات، بخشی از ابزارهایی است که می‌تواند محاسبات نظامی آمریکا و اسرائیل را تحت تأثیر قرار دهد. در چنین شرایطی، طرف مقابل ناچار است برای دفاع از نیروها و تأسیسات خود، منابع بیشتری اختصاص دهد و خطر گسترش درگیری را نیز در نظر بگیرد.
اهمیت این موضوع در آن است که جنگ برای آمریکا فقط به عملیات نظامی محدود نمی‌شود. هزینه‌های مالی، فشار بر نیروهای مستقر در منطقه، نگرانی متحدان واشنگتن و پیامدهای سیاسی ادامه درگیری نیز در تصمیم‌گیری‌های این کشور اثر می‌گذارند.
هرچه ادامه جنگ پرهزینه‌تر شود و دستیابی به نتیجه‌ای روشن دشوارتر به نظر برسد، فشار برای بازنگری در راهبرد آمریکا افزایش می‌یابد. در این چارچوب، ایران به دنبال آن است که به واشنگتن بفهماند نمی‌تواند بدون پرداخت هزینه‌ای جدی، سیاست خود را بر تهران تحمیل کند.
البته افزایش هزینه‌های جنگ به‌تنهایی نتیجه نهایی را مشخص نمی‌کند. اهمیت اصلی آن زمانی آشکار می‌شود که این هزینه‌ها، تصمیم‌گیران آمریکایی را به تجدیدنظر در اهداف وادار کند.
تنگه هرمز؛ نقطه‌ای که محاسبات جهان را تغییر می‌دهد
یکی از مهم‌ترین برگ‌های راهبردی ایران، موقعیت جغرافیایی آن در کنار تنگه هرمز است؛ گذرگاهی که در تجارت جهانی انرژی اهمیت فراوانی دارد. هرگونه اختلال در عبور و مرور از این منطقه می‌تواند بازارهای نفت و گاز را تحت تأثیر قرار دهد و نگرانی کشورهای مصرف‌کننده انرژی را افزایش دهد.
اهمیت تنگه هرمز فقط به همسایگان ایران محدود نیست. بسیاری از اقتصادهای بزرگ جهان به جریان باثبات انرژی از این مسیر وابسته‌اند. به همین دلیل، هرگونه افزایش تنش در این منطقه می‌تواند از محدوده یک رویارویی نظامی فراتر برود و به مسئله‌ای اقتصادی و بین‌المللی تبدیل شود.
این موقعیت به ایران امکان می‌دهد که محاسبات طرف مقابل را به موضوعی فراتر از توان نظامی پیوند بزند. واشنگتن باید در کنار ارزیابی میدان نبرد، پیامدهای اقتصادی و واکنش بازارهای جهانی را نیز در نظر بگیرد. متحدان آمریکا هم ممکن است از ادامه بحرانی که امنیت انرژی و اقتصاد آنها را تحت فشار قرار می‌دهد، نگران شوند.
از این منظر، تنگه هرمز فقط یک گذرگاه دریایی نیست؛ موقعیتی راهبردی است که می‌تواند بر تصمیم‌های قدرت‌های بزرگ اثر بگذارد. همین مسئله باعث می‌شود هرگونه محاسبه درباره جنگ با ایران، بدون در نظر گرفتن اهمیت این آبراه، ناقص باشد.
البته اثرگذاری این اهرم به شرایط میدان، واکنش کشورهای دیگر و تحولات بازار انرژی بستگی دارد. با این حال، جایگاه جغرافیایی ایران عاملی نیست که واشنگتن بتواند آن را در برنامه‌ریزی‌های خود نادیده بگیرد.
تحریم‌ها چرا نتوانسته‌اند ایران را به تسلیم وادار کنند؟
فشار اقتصادی یکی دیگر از ابزارهای اصلی آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران بوده است. واشنگتن بارها تلاش کرده است با تحریم نفت، محدود کردن مبادلات مالی و دشوار کردن تجارت خارجی، هزینه ایستادگی ایران را افزایش دهد.
با وجود این فشارها، ایران همچنان توانسته است سیاست مستقل خود را حفظ کند و در برابر خواسته‌های آمریکا مقاومت کند. این به معنای بی‌اثر بودن تحریم‌ها یا نبود مشکلات اقتصادی نیست؛ بلکه نشان می‌دهد میان فشار اقتصادی و تغییر رفتار سیاسی، رابطه‌ای قطعی و تضمین‌شده وجود ندارد.
محاسبه آمریکا بر این فرض استوار بوده است که افزایش فشار، در نهایت تهران را به عقب‌نشینی وادار می‌کند. اما از نگاه جمهوری اسلامی، اگر کشوری با وجود تحریم‌های طولانی همچنان بر تصمیم‌های اصلی خود پافشاری کند، نمی‌توان گفت سیاست فشار به هدف نهایی خود رسیده است.
این تجربه برای جنگ نیز اهمیت دارد. اگر قرار باشد حملات نظامی همان هدفی را دنبال کنند که تحریم‌ها در پی آن بودند، یعنی وادار کردن ایران به پذیرش خواسته‌های واشنگتن، صرف وارد کردن خسارت برای تحقق این هدف کافی نخواهد بود. نتیجه زمانی به سود آمریکا تغییر می‌کند که فشار نظامی بتواند به تغییر اساسی در رفتار سیاسی ایران منجر شود؛ موضوعی که نمی‌توان آن را از پیش قطعی دانست.
انسجام داخلی؛ بخشی از توان ایستادگی
در هر جنگی، توان نظامی تنها یکی از عوامل تعیین‌کننده است. پایداری سیاسی، انسجام اجتماعی و توان اداره کشور نیز می‌توانند بر نتیجه درگیری اثر بگذارند.
از نگاه جمهوری اسلامی، یکی از اهداف فشار خارجی این است که هزینه‌های جنگ و تحریم به نارضایتی داخلی تبدیل شود و تصمیم‌گیری کشور را تحت تأثیر قرار دهد. در مقابل، تهران بر این نکته تأکید می‌کند که حفظ انسجام داخلی و جلوگیری از تحقق اهداف سیاسی دشمن، بخش مهمی از راهبرد مقابله با فشار است.
در این چارچوب، صرف ادامه فعالیت نهادهای کشور و حفظ توان تصمیم‌گیری در شرایط دشوار اهمیت پیدا می‌کند. دشمن زمانی می‌تواند از فشار نظامی نتیجه سیاسی بگیرد که این فشار به تغییر رفتار طرف مقابل منجر شود. اگر چنین اتفاقی رخ ندهد، میان میزان حملات و نتیجه سیاسی جنگ فاصله باقی می‌ماند.
البته حفظ انسجام داخلی به معنای نادیده گرفتن مشکلات یا هزینه‌های جنگ نیست. مدیریت شرایط اقتصادی، رسیدگی به نیازهای مردم و حفظ اعتماد عمومی نیز در توان کشور برای ادامه مقاومت نقش دارد. هرچه این مسائل بهتر مدیریت شود، امکان تبدیل فشار خارجی به عاملی برای عقب‌نشینی سیاسی کمتر خواهد شد.
کشورهای منطقه؛ چرا ادامه جنگ به سود همه نیست؟
جنگ با ایران تنها به تهران و واشنگتن مربوط نمی‌شود. کشورهای منطقه نیز از پیامدهای امنیتی و اقتصادی آن تأثیر می‌پذیرند. حضور نیروها و تأسیسات نظامی آمریکا در برخی کشورهای منطقه، این کشورها را در معرض پیامدهای احتمالی گسترش درگیری قرار می‌دهد.
در چنین شرایطی، دولت‌های منطقه باید میان روابط امنیتی خود با آمریکا و نگرانی از گسترش جنگ تعادل برقرار کنند. هیچ کشوری نمی‌تواند پیامدهای یک بحران طولانی در اطراف مسیرهای مهم انرژی و تجارت را نادیده بگیرد.
این وضعیت می‌تواند یکی از عوامل افزایش فشار بر واشنگتن باشد. اگر متحدان آمریکا احساس کنند ادامه رویارویی، امنیت و اقتصاد آنها را با خطر روبه‌رو می‌کند، ممکن است خواستار مهار بحران و تغییر رویکرد این کشور شوند.
از این منظر، ایران می‌تواند با افزایش هزینه‌های منطقه‌ای جنگ، دامنه محاسبات آمریکا را گسترده‌تر کند. واشنگتن دیگر فقط با مسئله دستیابی به اهداف نظامی خود روبه‌رو نیست؛ بلکه باید نگرانی متحدانش و احتمال تضعیف موقعیت منطقه‌ای خود را نیز در نظر بگیرد.
پیروزی ایران چه زمانی معنا پیدا می‌کند؟
برای ارزیابی نتیجه جنگ، باید میان موفقیت نظامی و دستیابی به اهداف سیاسی تفاوت قائل شد. ممکن است یک طرف در برخی عملیات‌ها برتری داشته باشد، اما نتواند خواسته اصلی خود را به طرف مقابل تحمیل کند. از سوی دیگر، طرفی که در برابر فشار مقاومت می‌کند، لزوماً به معنای پیروزی کامل نظامی نیست؛ اما می‌تواند با جلوگیری از تحقق اهداف دشمن، مانع از دستیابی او به نتیجه مورد نظر شود.
بر همین اساس، می‌توان منطق راهبرد ایران را در چند محور خلاصه کرد: حفظ توان پاسخ‌گویی، جلوگیری از تحمیل خواسته‌های آمریکا، افزایش هزینه ادامه جنگ، استفاده از موقعیت جغرافیایی و منطقه‌ای و حفظ انسجام داخلی.
در این نگاه، اگر آمریکا نتواند با وجود برتری نظامی خود ایران را به پذیرش خواسته‌هایش وادار کند، ناچار خواهد شد درباره ادامه مسیر تجدیدنظر کند. چنین وضعیتی می‌تواند نشان دهد که قدرت نظامی به‌تنهایی برای تحمیل اراده سیاسی کافی نیست.
البته تبدیل این ظرفیت‌ها به دستاورد سیاسی، به عوامل مختلفی از جمله توان ادامه مقاومت، مدیریت هزینه‌های جنگ، شرایط منطقه و تصمیم‌های طرف مقابل بستگی دارد. هیچ راهبردی نتیجه را از پیش تضمین نمی‌کند؛ اما همین عوامل می‌توانند دامنه انتخاب‌های آمریکا را محدود کنند.
جنگ بر سر اراده‌هاست
در نهایت، مسئله اصلی در رویارویی ایران و آمریکا فقط شمار موشک‌ها، هواپیماها یا تجهیزات نظامی نیست؛ مسئله این است که کدام طرف می‌تواند اهداف خود را محقق کند و کدام طرف ناچار می‌شود از خواسته‌هایش عقب‌نشینی کند.
از نگاه جمهوری اسلامی، پیروزی زمانی معنا پیدا می‌کند که ایران با وجود فشارهای نظامی و اقتصادی، استقلال تصمیم‌گیری خود را حفظ کند و اجازه ندهد آمریکا نتیجه سیاسی مورد نظرش را تحمیل کند. در این چارچوب، توان پاسخ‌گویی، موقعیت راهبردی ایران و افزایش هزینه‌های جنگ برای طرف مقابل، ابزارهایی برای تغییر محاسبات واشنگتن به شمار می‌روند.
به همین دلیل، نمی‌توان نتیجه یک جنگ را تنها با بررسی میزان خسارت‌های واردشده یا برتری تسلیحاتی یکی از طرف‌ها تعیین کرد. معیار نهایی این است که جنگ به کدام هدف سیاسی منتهی می‌شود.
اگر هدف آمریکا و اسرائیل وادار کردن ایران به عقب‌نشینی باشد، اما ایران بتواند در برابر فشار ایستادگی کند و تصمیم‌های اصلی خود را حفظ کند، این وضعیت از نگاه تهران یک دستاورد راهبردی خواهد بود. در چنین برداشتی، پیروزی الزاماً به معنای شکست کامل نظامی دشمن نیست؛ بلکه به معنای ناکام گذاشتن اهداف او و وادار کردنش به پذیرش محدودیت‌های قدرت خویش است.
