«اگر مجبور نبودیم نصب هم نمی‌کردیم» / «با همان اینترنت تلگرام بالا می‌آمد، بله نه»

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، در سال‌های اخیر و به دنبال تشدید سیاست‌های فیلترینگ در ایران، پلتفرم‌های بومی با حمایت‌های کلان دولتی و ایجاد انحصارهای خدماتی، تلاش کردند تا جایگزین نمونه‌های بین‌المللی شوند. با این وجود، انتقال اجباری یا اختیاری کاربران به این شبکه، چالش‌های ساختاری پنهانی را عیان کرده است. گزارش‌های میدانی رسانه‌ها، مصاحبه‌های تخصصی کارشناسان شبکه و واکاوی‌های فنی نشان می‌دهند که پیام‌رسان‌های ایرانی با وجود رشد ظاهری در آمار کاربران، همچنان در چند بخش امنیت، زیرساخت و اعتماد اجتماعی با ایرادات اساسی دست‌ و پنجه نرم می‌کنند؛ موضوعی که به یک سد محکم در برابر جلب اعتماد عمومی تبدیل شده است.

ما در گزارشی با عنوان «زیر پوست پیام‌رسان‌های داخلی؛ از باتری‌های داغ تا پیام‌های غیب‌شده / چرا آنلاین‌شاپ‌ها و کاربران از بستر بومی فراری‌اند؟ » به بررسی مشکلات و نقاط ضعف این پیام‌رسان‌ها پرداختیم. در ادامه نیز از مخاطبان خبرآنلاین خواستیم تا آن‌ها هم نظراتشان را درباره استفاده از پیام‌رسان‌های داخلی، به خصوص در دوران ۸۸ روزه قطعی اینترنت، با ما در میان بگذارند.

در این گزارش قصد داریم به بررسی نظرات مخاطبان بپردازیم.

بررسی آماری نظرات ثبت‌شده نشان می‌دهد که اکثریت قاطع کاربران تجربه منفی و ناخوشایندی از مهاجرت اجباری به پلتفرم‌های داخلی داشته‌اند. 

• نظرات منفی و منتقد (عدم رضایت کامل / حذف بلافاصله پس از وصل اینترنت) : ۷۸٪

• نظرات میانه و مشروط (استفاده ناگزیر/ رضایت نسبی از برخی خدمات بانکی یا آموزشی در کنار انتقاد به باگ‌ها) : ۱۶٪

• نظرات مثبت و حامی (رضایت کامل از عملکرد و ترجیح آن به نمونه‌های خارجی) : ۶٪

نارضایتی کاربران از عملکرد پیام‌رسان‌های داخلی

بسیاری از کاربران به مشکلات حاد پلتفرم‌ها در ارسال فایل‌های چندرسانه‌ای و رفتارهای عجیب نرم‌افزاری اشاره کرده‌اند:

• «من از بله استفاده کردم در این دوران، اولا اینکه تو ارسال تصاویر یک عکس میفرستادی یه چیز دیگه نشون میداد، پروفایل هرکس برای من به شکل استیکر نمایش داده می‌شد و هر عکسی که خودش دوست داشت میذاشت پروفایل بقیه. من نسخه وب آی‌اواس رو استفاده کردم خیلی باگ دااااشت اینترنت خیلی قوییی میخواد برای وصل شدن در حالی که با همون اینترنت واتساپ و تلگرام و اینستا میان بالا بله نمیومد :/»

• «فیلم تدریس می‌خواستم بفرستم از ۵ مگابایت بیشتر نمی‌شد! هرچه کوچک می‌کردم باز هم نمی‌شد. اوایل یه کانال پشتیبان تو ایتا بود اول برای اون می فرستادیم بعد از اونجا می‌فرستادیم توی کلاس‌ها. اما بعد همونم دیگه قبول نکرد. شاد هم تا ساعت ۱۰ کار می کرد»

  «۱ – در خصوص نرم افزار بله باید بگم که مشکل اولش عدم اتصال سریع به شبکه بود که باید چند ثانیه ( ۱۰ الی ۱۵ ) صبر میکردم تا اتصالش پایدار بشه و مشکل دومش عدم ارسال فیلم و عکس (به خصوص فیلم) بود که بیشتر مواقع باید چندین مرتبه تلاش میکردیم تا ارسال میشد. ۲ – در خصوص روبیکا که باید بگم واقعا نرم افزار بیخودی هست.  اولا که اومده قابلیت های چند نرم افزار (اینستا و پیام رسان ها و شبکه نمایش فیلم) رو با هم ترکیب کرده بدون هیچ زیرساخت درستی و مدام با قطع و وصل شدن های مکرر خیلی باعث اذیت و آزار کاربر میشد. بزرگترین مشکل روبیکا عدم احترام به حریم خصوصی کاربر با ارسال های مکرر پیام بصورت پیام کوتاه بود که روزانه گاهی تا ۲۰ پیام با مضامین مذهبی و جنگ و مراسم تدفین و … بود که بنده اینقدر سر شماره روبیکا رو بلاک کرده بودم که خسته شده بودم و نکته بعدی نمایش کانالهای خبری در بخش تبلیغات با عنوان های خبری دروغین برای جذب مخاطب. خلاصه ترجیح میدم روبیکا نداشته باشم اصلا.»

اجبار در نصب و مسئله انحصار

بخشی از نظرات بر روی این موضوع تمرکز داشتند که حضور کاربران در این پلتفرم‌ها از روی علاقه نبوده، بلکه نیازهای تحصیلی و کاری آن‌ها را مجبور به این کار کرده است:

• «از سر اجبار و ناچاری استفاده کردم برای درس و کلاس بچه‌ها اگر اختیاری داشتم هرگز تاکید میکنم هرگز این به اصطلاح پیامرسان‌ها رو نصب هم نمی‌کردم چه برسه به استفاده. بعد تموم شدن درس بچه ها هم بلافاصله حذفش میکنم به امید خدا. همشون هم افتضاح و فاجعه»
• «اگر پیام‌رسان های داخلی طرفدار داشت که قبل از جنگ هم خیلی از مردم نصب میکردن نه زمان جنگ که بقیه پیام‌رسان را قطع کرده بودن. شده مثل داستان واردات ماشین خارجی. جلوی واردات خودرو را بگیریم و بعد بگیم مردم مشتاق»
• «کدوم چیز تو این کشور با انحصار دولتی درست شده که پیامرسان بشه دومیش؟»

دیدگاه‌های حامیان و مدافعان پیام‌رسان‌های بومی

در میان سیل انتقادات، برخی کاربران به ابعاد مثبت این اپلیکیشن‌ها به ویژه در حوزه خدمات بانکی و چندمنظوره بودن اشاره داشتند:

• «بله چون خدمات دولتی بانکی و تجاری آن از همه بیشتر و بهتر است جای تعجب داره چرا این همه پیام رسان داریم همه باهم یکی شوند تا اتلاف منابع جلوگیری شود عجیب این هست برای دیوار و اسنپ از داخل و خارج ایران بصورت کاذب دشمن سازی نمی شود ولی برای پیام رسان ها داخلی هزاران دست پنهان بدلیل تضاد منافع درحال انتقام از پیام رسان ها هستند خلاصه اگر یک پیام رسان خوب مثل بله به مرحله بلوغ برسد کاسبی و دزدی برنامه های دیگر تعطیل می شود و اقتصاد دلالی ضربه سختی خواهد خورد»
• «به عنوان اپلیکیشنی که بخوام خبر، آموزش و مطالب مفید بخونم ایتا خوب بود. برای کارای پیامرسان و انتقال فایل بله بد نیست. تنها برتریشون نسبت به خارجی ها اینه که مطالب منفی ندارن. ولی در کل ضعف زیاد دارن و باید همشون یک نسخه بشن.»

دغدغه‌های مربوط به حریم خصوصی، امنیت و تجربه کاربری

موضوع امنیت داده‌ها و اعتماد عمومی، یکی دیگر از نقاط کلیدی در کامنت‌های برجسته بود:

• «بهتر بود بجای این‌همه یک یا دو پیام رسان قوی بود یعنی ۷ چاه نیم متری تبدیل به یک چاه مثلا ۴ متری با اب انبوه می شد. دوم شائبه حکومتی بودن موجب عدم اعتماد مردم به ان‌هاست و علت عدم اصلی مقبولیتشان است. سومین مطلب عدم احترام به حق کاربر در خروج از ان است که چنین نیست چون وارد شدی به هیچ وجه امکان حذف اکانت نظاری.»

• «اولا حس می کنی ده‌ها چشم داره نگات می‌کنه بعدش چرا اینقدر مصرفش زیاده شما باید ترغیب کنید که با خرید ده گیگ ماهانه نامحدود استفاده کن نه چند برابر اینستا و تلگرام مصرف کنه»

از مجموع نظرات می‌توان نتیجه گرفت که چالش‌های پیام‌رسان‌های بومی صرفا محدود به مسائل فنی (مانند کندی و اختلال) نیست، بلکه دو عامل کلیدی نقش پررنگ‌تری در دافعه کاربران ایفا می‌کنند:

• عدم اعتماد به حریم خصوصی و امنیت، که حتی سرعت و امکانات هم نمی‌تواند آن را جبران کند.
• تحمیل اجباری به‌جای جذب داوطلبانه؛ جایی که کاربران این ابزارها را نه یک «انتخاب»، بلکه یک «مجبوریت موقت» در شرایط خاص (مانند قطعی اینترنت بین‌الملل) می‌دانند.

نکته جالب توجه آنکه برخی کاربران ریشه مشکل را در نبود فضای رقابتی سالم می‌دانند؛ به این معنا که محدودسازی رقبا، انگیزه توسعه و پیشرفت را از این پلتفرم‌ها گرفته است.

تحلیل کامنت‌ها نشان می‌دهد که پیام‌رسان‌های بومی نتوانسته‌اند سرمایه اجتماعی و اعتماد فنی کاربران را جلب کنند. اکثر مخاطبان بلافاصله پس از بازگشت پایداری به اینترنت بین‌الملل، اقدام به حذف این اپلیکیشن‌ها کرده‌اند و خدمات آن‌ها را تنها یک «مسکن اجباری و موقت» قلمداد می‌کنند.

۲۲۷۳۲۲