داوود مرادیان تهیهکننده و کارگردان مستند «عملیات آژاکس ۱۹۵۳» از تولیدات شبکه پرس تیوی، درباره این اثر که روایتی تاریخی و تحلیلی از کودتای ۲۸ مرداد به خبرنگار مهر بیان کرد: در این مستند تلاش کردهایم با تمرکز بر اسناد کمتر دیدهشده و روایتهای مغفول، ابعاد سیاسی، اقتصادی و رسانهای مداخله قدرتهای خارجی در ایران دهه ۳۰ را بازخوانی کنیم.
مرادیان با اشاره به تحولات مربوط به ملیشدن صنعت نفت، اظهار کرد: در این مستند نشان داده میشود که محمد مصدق در آغاز درباره ملی شدن صنعت نفت مردد بود و در همان زمان، سپهبد رزمآرا از طریق واسطهها با دولت بریتانیا وارد مذاکره شد. مذاکره با پاسخ مشهور چرچیل همراه بود. اینکه بازسازی انگلستان جنگزده تنها با نفت رایگان ایران ممکن است و لندن حاضر نیست یک پنی اضافه پرداخت کند.
کارگردان «عملیات آژاکس ۱۹۵۳» افزود: در این مستند تلاش کردیم ۲ بال اصلی سقوط دولت مصدق را تبیین کنیم، یعنی فشار رسانهای و فشار اقتصادی، الگویی که بعدها در کودتاهای دیگری در جهان تکرار شد؛ از کودتای اندونزی با بیش از سه میلیون کشته تا کودتای شیلی، همچنین، محاصره طولانی کوبا و فشارهای اقتصادی علیه ونزوئلا.
مرادیان ادامه داد: روایت مستند نشان میدهد که الگوی فشار اقتصادی و رسانهای صرفاً متعلق به گذشته نیست و همچنان میتوان نمونههای بارز و روشنی از آن را در قبال ایران مشاهده کرد.
این مستندساز با اشاره به تحولات پساز ملی شدن صنعت نفت گفت: در بخشهایی از مستند تمرکز ما بر این بوده که روایت کنیم چگونه پساز ملی شدن صنعت نفت، محاصره دریایی و تحریم اقتصادی ایران توسط بریتانیا آغاز شد. مصدق برای شکستن این فشارها وارد گفتگو با دولت آمریکا و هری ترومن شد، اما چرچیل در پاسخ به ترومن اعلام کرد که «ماشینی را که کار میکند، خاموش نمیکنند» که اشارهای مستقیم به ادامه محاصره و فشار اقتصادی علیه ایران دارد.
وی تأکید کرد: ما در این مستند تصویری از الگوی فکری و برنامهریزی سیاستمداران خارجی این مقطع تاریخی با ادبیات و رفتار سیاستمداران امروز آمریکا و کشورهای غربی دارد، ارائه خواهیم داد.
کارگردان مستند «عملیات آژاکس ۱۹۵۳» همچنین به نقش رسانهها و برخی چهرههای آمریکایی در شکلدهی افکار عمومی ایران در آن دوره پرداخت و گفت: این مستند به نقش رسانهها و مستشرقان آمریکایی در این زمینه نیز میپردازد و از جمله آنها، نقش ریچارد کاتم را بررسی میکند.
مرادیان در بخش پایانی سخنان خود به تسخیر سفارت آمریکا در سال ۱۳۵۸ اشاره کرد و گفت: در بخش پایانی مستند، این موضوع بررسی میشود که تسخیر سفارت آمریکا، در شرایطی که ایران با تحریمهای سنگین مواجه بود، تا چه اندازه بازتابی از نگرانی تاریخی مردم ایران از تکرار تجربه کودتای ۲۸ مرداد بوده است.
مستند «عملیات آژاکس ۱۹۵۳» محصول شبکه پرس تیوی، بهتهیهکنندگی و کارگردانی داوود مرادیان، چهارشنبه ۲۸ مرداد، ساعت ۱۶:۳۰ از شبکه پرس تیوی پخش خواهد شد.
