به گزارش خبرنگار مهر، در شرایطی که آموزش مفاهیم علمی برای نوجوانان اغلب به متون خشک و فرمولمحور محدود میشود، کتاب «آپارتمان علم» تلاش کرده است مسیر متفاوتی را پیش بگیرد؛ مسیری که از دل زندگی روزمره عبور میکند و علم را نه در فضای دور از دسترس آزمایشگاه، بلکه در آشپزخانه، راهپله، بالکن و حتی حمام یک ساختمان مسکونی به تصویر میکشد. این اثر که با طراحی گروه «تاکیم پیلدیز» شکل گرفته، با ترجمه نازلی خلیلی صفا از سوی نشر برکه منتشر شده است.
این کتاب در قالب روایتی یکروزه، مخاطب را به درون یک آپارتمان چندطبقه میبرد؛ جایی که هر واحد آن بهانهای برای طرح یک مفهوم علمی است و هر ساکن، دریچهای تازه به دنیای دانش باز میکند. ساختاری که در آن داستان، آموزش و بازی بهصورت همزمان پیش میروند، باعث شده «آپارتمان علم» در زمره آثاری قرار گیرد که تلاش میکنند شکاف میان یادگیری و تجربه زیسته را کاهش دهند.
علم در مسیر زندگی
روایت کتاب از یک صبح معمولی آغاز میشود؛ جایی که خانم نشاط و فرزندش منجوق از باغچه بازمیگردند و تصمیم دارند خیارهایی را که چیدهاند، به خیارشور تبدیل کنند. همزمان، در واحدی دیگر، بوی نان تازهای که آقای درنا در حال پخت آن است، در راهروها میپیچد. این دو اتفاق ساده، نقطه شروعی برای ورود به یکی از پایهایترین مفاهیم علمی یعنی نقش میکروارگانیسمها در فرایند تخمیر است.
در این بخش، کتاب با زبانی ساده اما دقیق توضیح میدهد که چگونه باکتریها در تهیه ترشی، قندها را به اسید تبدیل میکنند و چگونه مخمرها در خمیر نان باعث تولید دیاکسید کربن و ایجاد بافتی سبک و حجیم میشوند. چنین پرداختی، نمونهای از رویکرد کلی اثر است؛ یعنی پیوند دادن تجربههای روزمره با مفاهیم علمی قابل فهم.
فناوری به روایت همسایهها
در واحدی دیگر از این ساختمان، غنچه خانم در حال برنامهنویسی رباتی است که وظیفه جمعآوری زبالهها را بر عهده دارد. این بخش از داستان، مخاطب را با اصول اولیه کدنویسی و الگوریتمها آشنا میکند. توضیحاتی که در ادامه روایت ارائه میشود، نشان میدهد که چگونه رباتها با دریافت دستورها، محیط را شناسایی کرده و بر اساس آن تصمیمگیری میکنند.
در همین راستا، کتاب تلاش کرده مفاهیم مرتبط با فناوری را بهگونهای مطرح کند که برای مخاطب نوجوان قابل درک باشد؛ بدون آنکه پیچیدگیهای فنی، مانعی برای ارتباط با متن ایجاد کند.
روایت زندگی در فضای هوشمند
در یکی از واحدهای آپارتمان، خانم روبان و آقای بنفش در خانهای هوشمند زندگی میکنند؛ خانهای که در آن درها بهصورت خودکار باز میشوند، نور و موسیقی با فرمان صوتی تنظیم میشود و سیستم آبیاری گیاهان بر اساس میزان رطوبت خاک فعال میشود.
در توضیح این بخش، کتاب به معرفی انواع حسگرها میپردازد؛ از حسگرهای نور و صدا گرفته تا حسگرهای مادون قرمز. همچنین نحوه عملکرد این حسگرها و نقش آنها در ایجاد سیستمهای خودکار، بهصورت خلاصه و کاربردی بیان شده است. این شیوه ارائه، امکان درک بهتر مفاهیم فناوریهای نوین را برای مخاطب فراهم میکند.
انرژی در خدمت زندگی
در بالکن نورگیر یکی از واحدها، خانم گردون و آقای قطب با استفاده از اجاق خورشیدی در حال پخت غذا هستند. این بخش از کتاب به موضوع انرژیهای تجدیدپذیر میپردازد و نشان میدهد که چگونه میتوان با استفاده از نور خورشید، گرمای لازم برای پختوپز را تأمین کرد. توضیح علمی این قسمت، به نحوه تمرکز نور توسط سطوح بازتابنده و حفظ گرما در فضای بسته اجاق اشاره دارد. طرح چنین موضوعی در قالب یک روایت ساده، میتواند مخاطب را با کاربردهای عملی انرژی خورشیدی آشنا کند.
پیشبینی هوا در حیاط خانه
در گوشهای دیگر از این ساختمان، دو شخصیت با استفاده از ابزارهای ساده، تغییرات فشار هوا را ثبت میکنند. این بخش به مفاهیم پایهای هواشناسی اختصاص دارد و در آن، ابزارهایی مانند فشارسنج معرفی شدهاند. همچنین کتاب به نقش ماهوارهها و رادارها در پیشبینی وضعیت جوی اشاره میکند و تلاش دارد تصویری کلی از سازوکارهای علمی این حوزه ارائه دهد؛ آن هم در بستری که برای مخاطب قابل لمس و ملموس است.
از زباله تا کود، بازتعریف پسماند
در حیاط ساختمان، آقای ترهفرنگی با همکاری دیگر ساکنان، پسماندهای میوه و سبزیجات را به کمپوست تبدیل میکند. این بخش از کتاب به موضوع بازیافت و چرخه مواد در طبیعت میپردازد. در توضیح این فرایند، نقش میکروارگانیسمها در تجزیه مواد آلی و تبدیل آنها به کود غنی مورد توجه قرار گرفته است. چنین پرداختی، علاوه بر معرفی یک مفهوم علمی، به موضوعات زیستمحیطی نیز اشاره دارد و میتواند زمینهساز شکلگیری نگرش مسئولانهتر نسبت به طبیعت باشد.
فیزیک در حرکت
حرکت بین طبقات ساختمان، فرصتی برای توضیح سازوکار آسانسور فراهم کرده است. در این بخش، اجزای اصلی آسانسور مانند کابین، موتور، کابلها و وزنه تعادل معرفی شدهاند.
در ادامه، کتاب به موضوع رنگرزی با گیاهان میپردازد و نشان میدهد که چگونه رنگدانههای طبیعی در آب حل شده و با استفاده از مواد مختلف، طیفهای رنگی متنوعی ایجاد میکنند. این تنوع موضوعی، یکی از ویژگیهای قابل توجه کتاب است که آن را از یک روایت خطی ساده فراتر میبرد.
حبابها چه میگویند؟ علم در سادهترین لحظهها
در واحدی دیگر، حمام کردن یک کودک بهانهای برای ورود به دنیای شیمی میشود. در این بخش، ساختار صابون و نحوه عملکرد آن در پاکسازی چربیها توضیح داده شده است.
بیان این مفاهیم در قالب یک موقعیت روزمره، نشان میدهد که حتی سادهترین فعالیتها نیز میتوانند حامل مفاهیم علمی باشند؛ اگر بهدرستی روایت شوند.
پایان یک روز علمی
با نزدیک شدن به پایان روز، کتاب به نقش خواب در رشد بدن میپردازد و به هورمون رشد و تأثیر آن بر استخوانها و عضلات اشاره میکند. این بخش، پیوندی میان زیستشناسی و زندگی روزمره برقرار میکند.
در نهایت، ساکنان ساختمان روی پشتبام جمع میشوند تا بارش شهابی را تماشا کنند. این صحنه، فرصتی برای توضیح پدیده شهابسنگها و نحوه سوختن آنها در جو زمین فراهم میکند. پایانبندیای که همزمان جنبه علمی و روایی دارد.
معماهایی که خواننده را درگیر میکنند
یکی از ویژگیهای متمایز «آپارتمان علم»، وجود معماها و رمزهای تصویری در طول کتاب است. این معماها به شکلهای مختلفی طراحی شدهاند؛ از مرتب کردن حروف گرفته تا استفاده از آینه یا دنبال کردن مسیرها.
هدف از این بخشها، صرفاً سرگرمی نیست؛ بلکه ایجاد تعامل بیشتر با متن و افزایش دقت مخاطب در مشاهده جزئیات است. در واقع، کتاب تلاش کرده یادگیری را به یک فرایند فعال تبدیل کند.
«آپارتمان علم» صرفاً یک کتاب داستانی نیست؛ بلکه ترکیبی از روایت، آموزش و بازی است که تلاش میکند تجربهای متفاوت برای مخاطب ایجاد کند. این اثر برای نوجوانان بالای ۱۳ سال طراحی شده، اما میتواند برای معلمان و خانوادهها نیز کاربردی باشد. بهویژه برای مربیان علوم، این کتاب نمونهای از شیوههای پیوند دادن مفاهیم درسی با زندگی واقعی است. همچنین خانوادهها میتوانند از آن بهعنوان ابزاری برای گفتوگو درباره علم، محیطزیست و فناوری استفاده کنند.
کتاب «آپارتمان علم» با ترجمه نازلی خلیلی صفا و در ۳۲صفحه از سوی انتشارات برکه به تازگی منتشر شده است.
