به گزارش خبرنگار مهر، مدیریت انرژی در خانواده از دو مسیر همزمان پیش می رود یکی مسیر فرهنگی که به تغییر نگرش و عادت رفتار منجر می شود و دیگری مسیر اقتصادی که به کاهش هزینه های مستقیم و غیرمستقیم مربوط به برق گاز و آب می انجامد در این میان نقش فرزندان بسیار تعیین کننده است چون آنها هم مصرف کننده واقعی هستند و هم عامل تغییر در رفتار بزرگسالان خانواده وقتی آموزش مدیریت انرژی به زبان کودکانه اما دقیق انجام شود فرزند نه تنها در انجام کارها مشارکت می کند بلکه با یادگیری دلیل و اثر رفتارها تبدیل به پیشران اصلاح سبک زندگی در خانه می شود.
از نگاه فرهنگی خانواده در طول زمان الگوهای رفتاری را منتقل می کند اگر کودک یاد بگیرد خاموش کردن چراغ ها بستن شیر آب در زمان مناسب و کنترل دمای وسایل گرمایشی یا سرمایشی یک مسئولیت روزمره است به تدریج این رفتار در ذهن او به عنوان بخشی از هویت خانوادگی تثبیت می شود در بسیاری از خانواده ها مشکل اصلی این است که صرفه جویی به صورت دستور یک طرفه ارائه می شود و کودک آن را تکلیف یا محدودیت می بیند اما زمانی که آموزش با بازی نقش پذیری و مشارکت همراه شود کودک احساس مالکیت پیدا می کند و اینجاست که نتیجه فوری رخ می دهد یعنی کاهش مصرف در همان روزها و هفته های اول قابل مشاهده می شود و به شکل ملموس در زندگی جریان دارد.
از نگاه اقتصادی صرفه جویی انرژی یک معامله دوگانه است یعنی هم هزینه کاهش پیدا می کند و هم امکان برنامه ریزی بهتر برای بودجه خانوار فراهم می شود در سطح خانوار برق و گاز و آب بخشی از هزینه های ثابت یا نیمه ثابت هستند که با الگوی درست مصرف قابل کنترل اند وقتی فرزند برای خاموش کردن وسایل غیرضروری مسئولیت می گیرد و زمان استفاده از وسایل پرمصرف کاهش پیدا می کند منحنی مصرف به سرعت پایین می آید این کاهش اگر همزمان با تغییرات ساده مانند تنظیم دمای مناسب یا محدود کردن زمان حمام اجرا شود اثر آن در قبض همان فصل قابل پیگیری است به علاوه صرفه جویی در آب انرژی پنهان را هم کم می کند چون تولید و انتقال آب و گرم کردن آن نیازمند مصرف انرژی است بنابراین مدیریت آب عملا به کاهش مصرف انرژی در پشت صحنه هم کمک می کند.
برای اینکه این تاثیر هم فرهنگی باشد هم اقتصادی لازم است آموزش مرحله ای و قابل سنجش انجام شود نخست باید هدف های کوتاه مدت تعریف شود مثلا کاهش روشنایی های اضافی یا کاهش زمان استفاده از گرمایش یا سرمایش در فضای های غیرمسکونی و بعد باید هر هدف به یک اقدام روشن و قابل اجرا تبدیل شود اقدام هایی مانند خاموش کردن چراغ هنگام خروج از اتاق کنترل وضعیت کولر یا بخاری زمانی که کسی در اتاق نیست یا بستن شیر هنگام مسواک زدن به اندازه ای ساده اند که کودک بتواند آنها را انجام دهد اما کافی هستند تا تغییر قابل اندازه گیری ایجاد کنند.
در گام بعد باید برای کودک چارچوب انگیزشی ایجاد شود انگیزه در اجرای رفتار پایدار از جنس تشویق است نه تنبیه وقتی کودک می بیند خانواده از تلاش او قدردانی می کند تمایل بیشتری برای ادامه پیدا می کند و وقتی تشویق با نتیجه واقعی گره بخورد اثر بیشتر می شود یعنی خانواده قبض های برق گاز یا آب را قبل از شروع برنامه و بعد از اجرا بررسی می کند و در یک جمع خانوادگی اثر رفتار را به زبان ساده توضیح می دهد در این لحظه کودک می فهمد صرفه جویی یک مهارت است نه فقط یک دستور و این فهم فرهنگی باعث تداوم اقتصادی می شود.
یک روش موفق برای پیوند فرهنگی و اقتصادی تبدیل کردن صرفه جویی به چالش هفتگی یا بازی خانگی است امتیازدهی می تواند ساده و شفاف باشد مثلا هر روز خاموش کردن چراغ های اضافی و بستن درست شیر آب و رعایت زمان کوتاه تر برای دوش گرفتن امتیاز می آورد و در پایان هفته خانواده با توجه به امتیازها یک پاداش کوچک در نظر می گیرد این پاداش لازم نیست هزینه سنگین داشته باشد بلکه باید ارزش نمادین داشته باشد مانند انتخاب یک فعالیت خانوادگی یا یک خوراکی سالم یا یک ساعت بازی مشترک اما نکته کلیدی این است که پاداش صرفا به نیت خیر مرتبط نیست بلکه به انجام رفتارهای دقیق گره خورده است.
در کنار بازی باید نقش والدین به عنوان معلم و الگو فعال شود اگر والدین در همان زمان که از کودک انتظار رعایت دارند خود بی توجه چراغ ها را روشن نگه دارند یا شیر آب را هنگام آماده سازی طولانی باز بگذارند کودک پیام متناقض دریافت می کند و آموزش اثرش را از دست می دهد بنابراین خانواده باید همزمان با آموزش کودک سبک رفتاری خود را اصلاح کند این همزمانی باعث می شود کودک آموزش را باور کند و در فرهنگ خانه جا بیفتد.
نتیجه این رویکرد معمولا سریع است زیرا چند عامل همزمان کار می کنند نخست رفتارهای مورد انتظار مستقیم روی مصرف اثر می گذارند مثلا خاموشی چراغ و کاهش زمان روشن بودن دستگاه ها بلافاصله برق مصرفی را کم می کند دوم تصمیم های کودک ساده هستند و نیاز به فناوری پیچیده ندارند سوم جدول امتیاز و نمایش نتیجه فوری باعث می شود کودک پیوند میان کار روزانه و نتیجه مالی را ببیند و همین پیوند مسئولیت پذیری ایجاد می کند.
از جنبه گسترده تر این برنامه یک اثر اجتماعی هم دارد وقتی کودک صرفه جویی را در خانه یاد می گیرد به محله و مدرسه و جمع دوستان منتقل می کند حتی اگر هر فرد در کلاس یا گروه فقط یک رفتار کوچک را پیشنهاد دهد مجموع آن در سطح اجتماعی می تواند معنی دار شود در واقع مدیریت انرژی در این دیدگاه تنها مصرف کمتر نیست بلکه انتشار یک فرهنگ مسئولانه است و هر فرهنگ وقتی از سنین پایین شکل می گیرد ماندگارتر می شود.
جمع بندی این گزارش نشان می دهد که آموزش مدیریت انرژی به کودکان و نوجوانان یک اقدام فرهنگی اقتصادی و قابل اجرا در خانه است که با هدف گذاری کوتاه مدت بازی انگیزشی نمایش نتیجه و نقش الگو در والدین به سرعت به کاهش مصرف و به تبع آن کاهش هزینه های خانوار می انجامد بنابراین اگر خانواده این برنامه را به صورت مرحله ای و واقع گرا اجرا کند در کمتر از یک یا دو سیکل قبضی می تواند آثار محسوس آن را ببیند و مهم تر از آن عادت پایدار صرفه جویی را به سرمایه آینده زندگی فرزند تبدیل کند.
